Hipoteza Goldbacha to jedna z najsłynniejszych matematycznych opowieści o łączeniu zainteresowań i wysiłków poprzez wieki, o zadaniu mającym naiwnie proste wysłowienie i nic więcej z prostoty nie mającego. Żeby zrozumieć owo wysłowienie, trzeba znać tylko dwa terminy dotyczące liczb naturalnych: liczba parzysta i liczba pierwsza. Czy każda liczba parzysta, począwszy od 4, jest sumą dwóch liczb pierwszych?

Problem znany, mniej znane jest częściowe rozwiązanie, choć podane było ponad 45 lat temu – a jeszcze mniej znane są okoliczności, w których zostało osiągnięte.

Przyjmij, proszę, definicję liczby półpierwszej – takiej liczby naturalnej, która jest iloczynem dwóch liczb pierwszych. Na przykład 6 albo 15 albo 91. Zabawna nazwa, bardziej zrozumiała by była „liczba dwupierwsza”.

Otóż twierdzenie Chena z 1966 roku mówi: Począwszy od pewnej dużej liczby naturalnej, każda z liczb parzystych rozkłada się na sumę dwóch liczb pierwszych albo sumę liczby pierwszej i półpierwszej.

A okoliczności... Poznałem je niedawno w książce ze Springera z 2002 roku, Number Theory for Computing, autor to Song Y. Yan. Mający w roku 1955 22letni Jing Run Chen wysłał szefowi pekińskiego Instytutu Matematyki, Loo Keng Hua pracę ulepszającą pewien wynik samego adresata. Ów niezwłocznie ściągnął młodego człowieka z dalekiej prowincji do stolicy, a ten równie szybko zajął się szeregiem trudnych problemów z teorii liczb. I pisze Yan, że Chen

nawet w czasie rewolucji kulturalnej (1966–1976), bardzo chaotycznego okresu w długiej chińskiej historii, nie przerwał swych matematycznych badań. W tym trudnym okresie pracował nad teorią liczb, szczególnie nad hipotezą Goldbacha, prawie bezustannie, dniem i nocą, w małym pokoiku (mającym koło 6 metrów kwadratowych); nie było w nim elektryczności (używał lampy naftowej, by oświetlić pokój w nocy), ani stołu ani krzeseł (czytał i pisał siadając przy łóżku, kładąc na kolanach talerz). Było tam tylko łóżko i jego liczne książki i manuskrypty. To w owym pokoiku stworzył pelen dowód słynnego dziś twierdzenia Chena.

Cenię prostotę, ale jej nadmiar ściska gardło.