Richard Hamming wygłosił odczyt o „Nierozsądnej skuteczności matematyki” na konferencji matematycznej w Kalifornii w 1979 roku. Nieomal natychmiast tekst został  opublikowany w Amer. Math. Monthly (luty 1980) – jest dostępny w formacie html – i wierzę, że był jedną z najmądrzejszych wypowiedzi z XX wieku dotyczącą matematyki.  Jeśli chcesz, zaklasyfikuj artykuł do filozofii matematyki. Ważne jest, że autor był tak praktykiem jak i teoretykiem wielkiej klasy (Wikipedia ci o tym opowie). To nie dowód wartości wypowiedzi, ale pomaga, by znaleźć motywację dla lektury prawie 20stronicowego zapisu.

Przypuszczam, że urywek, który zacytuję, uznasz za „prosty” lub „łatwy” – ja też tak myślę. Z zazdrością, bo chciałbym mieć w swoim dorobku parę tego typu prostych opowieści.

Niedawno temu starałem się stanąć w miejscu Galileusza, by poczuć jak mógł on odkryć prawo o spadających ciałach. Próbuję robić takie rzeczy, by nauczyć się myśleć tak jak mistrzowie – celowo próbuję myśleć tak jak być może oni to czynili.

No więc, Galileusz miał świetne wykształcenie i był mistrzem dysput scholastycznych. Doskonale umiał argumentować o liczbie aniołów na główce szpilki, umiał rozważyć każdą kwestię z obu stron. Był w tych sztukach dużo lepiej szkolony niż dzisiaj ktokolwiek z nas. Wyobrażam sobie, że pewnego dnia siedzi z lekką kulką w jednej ręce, a ciężką w drugiej i lekko je podrzuca. I mówi do siebie unosząc je: „dla każdego jest jasne, że ciężkie rzeczy spadają szybciej niż lekkie, zresztą Arystoteles tak mówi. Ale co by było gdyby spadające ciało rozbiło się na dwa kawałki. Oczywiście dwie części od razu zwolnią spadanie do swych stosownych prędkości. No, ale jeśli by jedna z części dotknęła drugiej – czy stałyby się one znowu jednym ciałem i razem przyspieszyły spadanie? A gdybym związał obie części razem. Jak mocno musiałbym to zrobić, żeby to było jedno ciało? Sznurek? Lina? Klej? Kiedy dwie części stają się jedną?”

Im dłużej myślał o tym – i im dłużej my myślimy o tym – tym bardziej bezsensowne wydaje się pytanie kiedy dwa ciała stają się jednym. Po prostu nie ma rozsądnej odpowiedzi na pytanie jak ciało wie o swojej wadze, czy składa się ono z jednej części, z dwóch czy z wielu. A że coś się dzieje ze spadającymi ciałami, jedyną możliwą rzeczą jest to, że wszystkie spadają z tą samą prędkością, chyba że  spadanie zakłócają inne siły. Ciała nie mają wyboru. Możliwe, że potem zrobił jakieś doświadczenia, ale mocno podejrzewam, że to, co sobie wyobrażam, zdarzyło się w istocie. A później odkryłem, że Polya opisał podobną historię w pewnej książce. Galileusz nie odkrył swego prawa poprzez doświadczenia, ale dzięki zwykłemu myśleniu, scholastycznemu rozumowaniu.