Jako wprowadzenie do tematu, przekład trzech stronic (312-314), które odszukasz w google books; to jest wydana w 2001 roku książka Prabhakara Gondhalekara The Grip of Gravity. A o reszcie – za chwilkę.

W latach 1920-30 tak Einstein jak i Eddington mieli głębokie wątpliwości dotyczące czarnych dziur. Obaj czuli, że „wiedzieli” jak natura powinna zachowywać się i czarne dziury nie zgadzały się z ich intuicjami, szczególnie Eddingtona. Wierzył on stanowczo, że „musi być jakieś prawo natury chroniące gwiazdę przed tak absurdalnym zachowaniem!” Miało to okazać się traumatyczne dla młodego astrofizyka z Indii, Subrahmanyana Chandrasekhara (1910-1995). Był on urodzony w Lahore (w dzisiejszym Pakistanie) w utalentowanej rodzinie (w 1912 roku jego wujek C.V. Raman otrzymał nagrodę Nobla z fizyki). Otrzymał wykształcenie uniwersyteckie w Presidency College w Madrasie w Indiach i opublikował swą pierwszą pracę naukową mając 18 lat. Do nowych metod statystycznych Fermiego i Diraca i do zastosowania do gazu elektronów w metalach wprowadził go wielki niemiecki fizyk Arnold Sommerfeld gdy odwiedził Presidency College w roku 1928. W roku 1930 Chandrasekhar wybrał się do Uniwersytetu w Cambridge w Anglii, by kontynuować studia. W czasie 18dniowej podróży z Madras do Southampton zdecydował się zająć się końcowymi stadiami ewolucji gwiezdnej, opisanej w książce Eddingtona The Internal Constitution of Stars i ciśnieniem w kwantowej mechanice, które chroniło przed kolapsem grawitacyjnym gwiazd zwanych białymi karłami. Brytyjski fizyk R.H. Fowler (który miał zostać promotorem Chandrasekhara w Cambridge) dowiódł tego. Chandrasekhar badał stabilność białych karłów i odkrył (jak i wcześniej uczynił to Fowler), że prędkość elektronów w gęstych gazach w gwiezdnej atmosferze była porównywalna z prędkością światła. Przy tych prędkościach konieczne jest używanie ogólnej teorii względności, a tego faktu tak on jak i przed nim Fowler nie wziął pod uwagę. Teraz więc Chandrasekhar „wrócił do tablicy” i ponownie przeliczył własności gęstego szybkiego gazu w warunkach teorii względności. Wynik był zdumiewający: jeśli masa gwiazdy o dużej gęstości przekroczy 1,4 masy Słońca, napotka trudność z utrzymaniem się pod uściskiem grawitacyjnym. Znaczy to, że żaden biały karzeł nie może przekroczyć masy wynoszącej w przybliżeniu 1,4 masy Słońca. Chandrasekhar starał się opublikować swój wynik w Wielkiej Brytanii ale Fowler odmówił skierowania pracy do druku w brytyjskim piśmie naukowym, bowiem on, tak jak i słynny brytyjski astronom E.A. Milne, nie zrozumieli rozumowania autora. W końcu Chandrasekhar zdołał opublikować pracę w amerykańskim piśmie, gdzie obumierała w kompletnym zapomnieniu przez ogół astronomów.

Chandrasekhar powrócił do białych karłów trzy lata później, po obronie doktoratu, i tym razem badał stabilność gwiazd w całym zakresie parametrów określających wewnętrzną strukturę gwiazd. Wyniki z przyjętych modeli zgadzały się sensownie z paru wyliczonymi miarami mas i promieni białych karłów i wyglądało na to, że maksymalna masa 1,4 masy Słońca była potwierdzona. Przedstawił swe wyniki w Królewskim Towarzystwie Astronomicznym w Londynie 11 stycznia 1935 roku. Eddington miał swój wykład bezpośrednio po Chandrasekharze. Być może Eddington był w tym zgromadzeniu jedną z nielicznych osób, które rozumiały konsekwencje pracy Chandrasekhara. Musiał zdać sobie sprawę, że gwiazda z gęstością przekraczającą 1,4 masy Słońca musiała zapaść się pod presją grawitacyjną, czyli musiała stać się czarną dziurą. A ten wniosek miał on za nie do przyjęcia. Odmówił sensu pracy Chandrasekhara i wyciągnął wniosek (błędny, jak miało się okazać później), że ten absurdalny wynik był spowodowany niewłaściwym powiązaniem szczególnej względności z mechaniką kwantową. Eddington był ważną postacią, jego osiągnięcia były legendarne, i zgromadzeni członkowie Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego przypochlebnie stanęli po jego stronie i zlekceważyli pracę Chandrasekhara.

Był ślad okrucieństwa w zachowaniu się Eddingtona. Obaj, Eddington i Chandrasekhar byli w Cambridge w Trinity College i Eddingtonowi nie brakowało okazji by przedyskutować z Chandrasekharem problem łączenia szczególnej względności z mechaniką kwantową. Wiedział, że Chandrasekhar miał przedstawić swoją pracę o stabilności białych karłów na spotkaniu 11 stycznia, ale uniknął rozmowy o dostrzeganych problemach, woląc zamiast tego upokorzyć publicznie młodego uczonego z Indii. Chandrasekhar był wstrząśnięty i rozczarowany. Znani uczeni prywatnie poparli go ale publicznie opowiedzieli się za Eddingtonem. Słynny duński fizyk atomowy Niels Bohr zgadzał się z Chandrasekharem ale nie przeciwstawił się publicznie Eddingtonowi, bo „chciał uniknąć kontrowersji”. Zniechęcony Chandrasekhar porzucił swe badania o końcowych stadiach gwiezdnej ewolucji. W roku 1936 przyjął ofertę pracy na Uniwersytecie w Chicago. Jednak nie był to jeszcze koniec jego cierpień: dziekan wydziału fizyki w Chicago sprzeciwiał się temu, by na jego wydziale uczył „kolorowy człowiek”. Ale pochodzący z Rosji dyrektor obserwatorium Yerkesa, Otto Struve, nie chciał nawet o tym słyszeć. Szukał najlepszego osiągalnego astrofizyka teoretyka i Chandrasekhar był najlepszy.

Ciąg dalszy jest znany, jedna z najświetniejszych karier w astrofizyce XX wieku, bardzo wielostronna, i uczony odczuł prawie za brak uznania to, że (jak mówi  angielska wikipedia) nagrodę Nobla z fizyki z 1983 roku dostał właśnie za studia nad strukturą i ewolucją gwiazd, czyli bez docenienia przez Akademię jego innych życiowych dokonań.

Wiele technicznych szczegółów tej kontrowersji z 1931 zostało opisanych szczegółowo w artykule Kameshwara C. Wali Chandrasekhar vs. Eddington – An Unanticipated Confrontation z Physics Today (v35, p33-40, Oct 1982). Jeśli nie masz dostępu do pisma a artykuł Cię interesuje, powiadom mnie, proszę, mejlem. Przesłanie go będzie jak najbardziej zgodne z prawem, bowiem wydawca jasno mówi, że users may print, download, or email articles for individual use.

Ale „reszta”, o której mówię na początku wpisu, jest o wiele dłuższa. Jest to bardzo długi wywiad z bohaterem tej historii, który przeprowadził w 1977 roku Spencer R. Weart, fizyk i historyk nauki. Dziś mówi się „wywiad – rzeka”. To jest w przybliżeniu dwustustronicową książką, fascynującą tematami i jakością ich omawiania. Okoliczności kontaktu z Sommerfeldem, kwestia słynnej kontrowersji, publikacji kontestowanej pracy, problemów rasowych, wszystko to jest omówione w arcyciekawych szczegółach. Czytelnika może zaskoczyć to, że Chandrasekhar, prawdziwy dżentelmen, utrzymał doskonałe stosunki z Eddingtonem. I z całą masą słynnych uczonych z XX wieku. Zabawny jest opis jego kontaktu z synem Nielsa Bohra, także późniejszym zdobywcą nagrody Nobla. Przepiękna i nietechniczna lektura.

Nie, zabawna dla Polaka jest duńska wymowa nazwiska „Aage Niels Bohr”. Od razu widać, że polski to łatwy język.

PS. Wydana w 1990 roku biografia noblisty Chandra: a biography of S. Chandrasekhar pióra autora artykułu z Physics Today, Kameshwara C. Wali, także jest w google books.