Warto w tym świetle widzieć nagłe przyspieszenie ciągnących się od lat negocji Brazylii z Japonią o przyjęciu znacznych ilości imigrantów. Przez całe lata prasa brazylijska była projektowi – najłagodniej mówiąc – nieżyczliwa. Oczywistość niższej wartości rasowej kandydatów na przybyszów (określanych jako żółci murzyni) była podkreślana i łagodzona wyrazami nadziei, że w ciszy i spokoju będą pracować i szybko takie różne chinole wrócą do swoich niedorozwiniętych krajów. Ale czego nie robią potrzeby ekonomiczne. W roku 1908 przybił od portu w Santos Kasato Maru przywożąc pierwszych 781 Japończyków, w większości z Okinawy. Wbrew przekonaniu władz brazylijskich, nie byli to biedni rolnicy. Większość osób miała za sobą okresy życia w miastach i wdawała się w różne zawody.

Przyjazne nastawienia łatwo pojawiły się z obu stron. Z jednej, pomogło nieporozumienie, wysiadając w czasie kolorowych w Brazylii świąt czerwcowych (balony, ozdoby ulic, muzyka i tańce) Japończycy uznali, że to dla nich na przywitanie. Z drugiej, urzędnik ze stanowego ministerstwa rolnictwa, José Amândio Sobral, wydrukował w poczytnym dzienniku na pierwszej stronie entuzjastyczną relację o kulturze i higienie przybyszy: mieli w walizeczkach starannie złożone ubrania i szczoteczki do zębów, czesali się, nie pluli i nie rzucali niedopałków na podłogę, tylko setka wśród nich nie umiała czytać.

Entuzjazm Japończyków zanikł bardzo szybko gdy osadzono ich w ruderach po niewolnikach i zmuszono do ciężkiej i źle płatnej pracy. W ciągu paru lat większość uciekła z gospodarstw do miast, niektórzy z nich aż do Argentyny.

Siła robocza była jednak niezbędna. Kolejne fale imigracyjne harowały na nadanych im poletkach, zajmując się nie tylko kawą ale i ryżem, fasolą i wielu innymi warzywami. Ciężka praca nie odwodziła ich od dbania o edukowanie młodego pokolenia, rozwijania działalności kulturalnej, zakładania szkół i drukowania gazet. W latach 30tych w ich środowisku prawie 90% osób abonowało gazety japońskie; ich kolonie przekroczyły 150 tys. osób, mieli 294 japońskie szkoły (w owym czasie niemieckich było 20 a włoskich 8) i znaczna ich część nie znała portugalskiego.

W tej sytuacji zadekretowana w 1938 roku przez Getúlio Vargasa nacjonalizacja szkolnictwa i kultury – czyli natychmiastowe zamknięcie obcojęzycznych szkół i pism – stanowiła akt odizolowania kolonii japońskich od świata. Stan ten był wzmocniony zerwaniem w 1942 roku relacji Brazylii z Japonią. Choć nie nastąpiło takie jak w USA odizolowanie całych społeczności japońskich w obozach, to jednak prześladowań, rabunków mienia i upokorzeń nie uniknęli w czasie wojny.

Wśród dobroczynnych, kulturalnych czy patriotycznych stowarzyszeń nie zabrakło też takiego, które posunęło swój patriotyzm o parę kroków dalej niż inne i stworzyło jakże częstą w atmosferze nasyconej emocjami mieszankę fanatyzmu, ułudy, strachu – a także kanciarstwa. Shindo Renmei, Liga ścieżki (cesarskich) poddanych, głosiła wiarę w siłę japońskiego oręża, organizowała nielegalne spotkania (a nielegalnym było każde zgromadzenie ponad pięciu Japończyków) i ściągała wkład finansowy od prawie stu tysięcy mniej czy bardziej chętnych rodaków. A gdy wojna kończyła się w Europie, przeszła od słów do czynów. Kierowana przez byłego pułkownika japońskiego, Junji Kikawa zaczęła niszczyć plantacje bawełny, mięty oraz hodowle jedwabników. To były eksportowane do USA materiały o strategicznym znaczeniu. Bawełna jest oczywista, jedwabniki to nici spadochronowe, a z mięty wydobywano związki używane w produkcji materiałów wybuchowych.

Gdy Japonia poddała się, organizacja wyprodukowała japońską gazetę z odwróconymi rolami, gdzie można było czytać jak japońscy wojskowi przyjmują od generała MacArthura kapitulację Stanów Zjednoczonych. Wydano też gazety pokazujące podbicie przez Japonię Holandii i wiele innych dzielnych wyczynów. I tu działania Ligi zaczęły rozchodzić się dwoma drogami.

Z jednej strony była farsa, masowa sprzedaż nic nie wartych jenów, kupowanych przez ludzi przekonanych, że teraz wrócą do zwycięskiej i bogatej Japonii. A z drugiej, prześladowanie tych z kolonii, którzy wierzyli w porażkę Japonii. Wydaje się, że sam Junji Kikawa nie wierzył, że Japonia przegrała – przecież to było niemożliwe, jego kraj nie przegrał wojny w ciągu 2600 lat.

Wierzący w przegraną, makegumi (defetysta) nazywany był też brudnym sercem. Liga postanowiła wyeliminować tych ludzi. Skazany przez Ligę dostawał rytualny miecz i do otwartych trzewi miał wsadzić sobie japońską chorągiewkę; to by oczyściło jego serce.

Ale defetyści byli uparci, więc trzeba było ich zabijać. Młodzi terroryści z Ligi dokonywali morderstw, po czym oddawali się władzom brazylijskim wyjaśniając swój status honorowych mścicieli Ojczyzny. W ciągu 1946 roku dokonano 23 zabójstw, przy usiłowaniach kolejnych zabójstw okaleczono ponad 100 osób. Na dobitkę, zabójstwo brazylijskiego kierowcy ciężarówki przez jego kolegę japońskiego pochodzenia rozpętało w interiorze stanu São Paulo antyjapońską histerię. Doszło do masowych aresztów i przesłuchiwań, w pewnym momencie zatrzymanych było przez policję i wojsko ponad 30 tysięcy Japończyków.

Gdy policja zdołała aresztować przywódców Ligi, zadekretowano wydalenie z kraju 155 imigrantów. Jednak – brazylijska specyfika – czas przezwyciężył emocje, nikogo nie wydalono i jedynie 14 zabójców odsiedziało wyroki w więzieniach.

Historia zapadła w zapomnienie, nie było stron zainteresowanych w mówieniu i myśleniu o zjawiskach burzących spokój kraju przez cały rok 1946.

W 1961 roku 17 letni goniec pracujący w małej gazecie bankowej w Belo Horizonte niespodziewanie musiał zastąpić w roli prasowego rzecznika nieobecnego dziennikarza. Spodobało się to mu i to był początek jednej z największych dziennikarskich karier w Brazylii. Każda książka, którą pisze Fernando Morais, jest natychmiastową sensacją. Pierwsza, Wyspa (1974) o podróży na Kubę. Olga (1984), biografia słynnej komunistki niemieckiej Olgi Gutmann Benário, żony równie słynnego komunisty, kawalera nadziei, Luís Carlos Prestesa, wydanej przez rząd Vargasa nazistowskiej Rzeszy. Chatô, król Brazylii (1994), biografia twórcy imperium dziennikarskiego (to dzięki niemu już w 50tych latach Brazylia miała dobrze rozwiniętą sieć tv), który szantażami skłaniał do zakupów dzieł sztuki dla muzeum MASP w São Paulo.

I Brudne serca w 2000 roku.

Ósma książka o Paulo Coelho (Magik) od trzech lat dobrze się sprzedaje, zanosi się na to, że kolejna, pisana od 5 lat, będzie wielkim politycznym skandalem – o człowieku, którego nazwałem kiedyś Księciem Ciemności.

Gdy Morais przywrócił temat Ligi i zjawisk z 1946 roku do życia, ruszyli się i inni. Film dokumentalny, reportaże, wywiady. I od początku mówiono o zrobieniu na podstawie książki filmu pełnometrażowego.

Film kręcono przez parę lat. Reżyserem jest Vicente Amorim. Publiczna premiera odbyła się 7 lipca. Jak na Brazylię, dziwny film, będzie z legendami jest z napisami, bo mówią tam więcej po japońsku niż po portugalsku. A główny aktor to Tsuyoshi Ihara, znany m.in. z Listów z Iwo Jimy.

Myślę, że nie tylko półtora miliona Brazylijczyków japońskiego pochodzenia będzie ze zdumieniem poznawało dziwne epizody historii tego kraju.