Pamiętasz ten film z roku 1988 „Wszystko albo nic” (Stand and Deliver)? Informatyk Jaime Escalante pojawia się w podrzędnej szkole, uczy matematyki i to tak, że robią z tego film. Ach, ja właśnie mówię o filmie? No tak, ale to wszystko było prawdą. Była taka szkoła i tacy uczniowie, że wszystko było przegrane przed grą, a tu biedne dzieci wychodzą na ludzi. I nawet któreś z nich zostaje inżynierem w NASA. Piękna bajka, która wmontowała się w rzeczywistość.

Dziwne, że osadzenie powolnej akcji w nieatrakcyjnej scenerii pozwoliło stworzyć tyle wciągających filmów. Ileż ich jest, ze szpitali, z sądów, ze szkół... Te ostatnie są najbardziej niespodziewanymi kandydatami na sukces, bo tu nikogo nie kroi się i nie chodzi o życie (a przynajmniej nie natychmiast). No, jeszcze taki „Nauczyciel z przedmieścia” (To Sir, with Love) to da się zrozumieć, Sidney Poitier i kwestia rasizmu, ale żeby w głównej roli występowała matematyka?

A potem było parę podobnych filmów, z dialektycznym napięciem między szkołą z peryferii a przedmiotami z nauk ścisłych. I wygrywała bajka, choć podobno były to scenariusze odzwierciadlające prawdę czyli rzeczywistość.

Kłopot z bajką jest w tym, że może mieć duży nakład, ale ciężko jest z jej powielaniem. I nawet gdy znajdą się liczni prawdziwi i wartościowi nauczyciele, o sukces, o taki prawdziwy, pełnokremowy sukces może być bardzo trudno.

Dwa lata temu pisałem o niesłychanie ambitnym programie „Wiedza to Siła” (KIPP: Knowledge Is Power Program). Rozwijany w Stanach  od kilkunastu lat zdołał zdobyć finanse, talenty edukacyjne i zaufanie środowisk, w których miał być najbardziej pomocny: tam gdzie bieda, kolor skóry i język spychają dzieci z głównego toru. Przewidywano wówczas, że raport z roku 2011 ujawni zakres i pomyślność przedsięwzięcia.

Raport został przedstawiony w kwietniu i okazało się, że sukces czy porażka, to sprawa sposobu widzenia.

Jeśli porównać osiągnięcia edukacyjne absolwentów szkół KIPP-u z absolwentami szkół ze środowisk materialnie bardziej uprzywilejowanych, jest dobrze, a może i bardzo dobrze. Nieco lepsze, czyli świetne, procenty kontynuujących studia.

Jeśli myśleć o przewidywaniach i próbie ich realizacji, wyniki deprymują. I plany na rozszerzenie sieci tych szkół trafiają na nieprzewidywalne i niewidzialne hamulce – po prostu brak kandydatów na wieloletni wysiłek z bardzo szlachetnymi założeniami. Niewiele osób chce spełniać na codzień szlachetne wymagania.

A jako szansa na odmianę społeczeństwa, jeśli zwalniający się rytm przyjęć do tych szkół ma być wyznacznikiem przyszłości, to szansa jest marginalna. Okazuje się, że projekt jest piękny ale ma w sobie coś elitarnego, a przy stanie i potrzebach edukacji dzisiejszej biedoty ze Stanów nie będzie on odczuwalny na masową skalę.

Kto z czytających to ma kontakt ze światem edukacji, nie będzie zaskoczony. Wspaniałe plany, wizje zmiany otoczenia to konieczność, by mieć siłę i chęć na zwalczanie rutyny, zmęczenia, głupoty. Ale sukcesy mieszczą się w paru stronach listów z podziękowaniami, przychodzących po latach, których nawet nie pokazuje się znajomym. I filmu z tego nie da się zrobić.