Litery weszły do matematyki, by zastępować wszelakie możliwe liczby, w końcu XVI wieku w dziele In artem analyticem isagoge. François Viète wprowadzał je w dwóch odmianach: spółgłoski dla liczb, które były znane przy postawieniu zadania (data) samogłoski dla tych, które nie były znane, czyli były poszukiwane (quaesita). Graficznie była to mała odmiana w notacji, ale ta administracyjna nowość była sporą pojęciową rewolucją. Prowadziła ona ku wyjaśnianiu struktury zadań spotykanych w matematyce owego okresu – i późniejszemu rozkwitowi metod algebraicznych.

Pół wieku później pojawiła się La géométrie Kartezjusza, intensywnie używająca tej relatywnej nowinki – w istocie najistotniejszym elementem dzieła było rozwinięcie tego pomysłu, wychodząc poza przypisanie literom roli liczbowych dżokerów. Rzecz była w zleceniu zestawom takich liter (czyli ich „mnożeniu” oraz „dodawaniu”) przedstawianie kształtów graficznych na płaszczyźnie. Dzięki temu znane od dawna takie krzywe jak parabola czy elipsa mogły pojawić się w zupełnie nowym, urzekająco wygodnym przebraniu arytmetycznym.

Wyjaśnienie jak iks wysforował się wśród konkurentów do oznaczania zmiennej jest podobno zawarte w książce Arta Johnsona Classic Math. Nie mam jej, więc nie wiem na jakim źródle z kolei on się oparł, ale może przy życzliwej pomocy zaglądających tu osób uda się to ustalić. Otóż miało to być wkładem drukarza składającego książkę Kartezjusza, zakłopotanego koniecznością powtarzania się symboli (można do woli tworzyć nowe równania, ale zasoby liter w powszechnie używanych alfabetach nie rosną). Zapytał on autora czy może używać wielokrotnie którejś z liter (x, y lub z) w różnych równaniach. Kartezjusz zapewnił go, że nie miało znaczenia która litera oznaczała niewiadomą (czyli poszukiwaną) liczbę, więc drukarz wybrał tę, która rzadziej pojawiała się we francuskim języku.