Gdy półtora roku temu kończyłem moje blogowe uwagi słowami:

Michael Earl przekonał mnie do czytania Biblii. Wydaje się, że jest w niej wiele wskazań jak zostać dobrym człowiekiem.

oczywiście przestawiałem rzeczywiste elementy. Czytałem książkę Earla (jak i wiele innych tekstów), by zobaczyć gdzie jest już zapisane coś, co myślę o 10 przykazaniach. Wolę cytować niż mozolnie nanizywać słowa w linie przy spisywaniu myśli.

Sporo nauczyłem się, o interpretacjach i konsekwencjach tekstów, o sposobach kierowania się nimi w praktyce przez grupy ludzi mających je za nakaz Pana Boga, o ich wędrówkach w czasie i przestrzeni przy militarnym, komercjalnym i kulturalnym podboju świata przez Zachód. Ale nie znalazłem prostej i krótkiej analizy, która by pomagała przemyśleć przyjmowane w Polsce XXI wieku jako dogmat stwierdzenie, że biblijnych 10 przykazań jest podstawą ludzkiej moralności.

Dla zastanowienia się nad tym konieczne jest oddzielenie tekstu od historii jego pojmowania, jego praktyki, oraz  jego przeinaczeń i odmian (których zestawienie zainteresowani znajdą w Wikipedii). Ponieważ dla wielu osób tekst ma status świętości, a do nich też chciałbym dotrzeć moimi uwagami, ograniczę jak potrafię moje komentarze, naświetlając tekst nie rozważaniami ale ich wewnętrzną strukturą, ujawniającą się przy innym jego układzie.

Nie kradnij.
Nie pożądaj żadnej rzeczy, która bliźniego jest.
Nie cudzołóż.
Nie pożądaj żony bliźniego swego.

Nakazy zachowania relacji posiadania jako głównego elementu porządku społecznego. Czego nie wolno czynić i o czym nie wolno nawet myśleć.

Nie zabijaj.
Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.
Nie będziesz wzywał imienia Boga twego nadaremno.

W hierarchicznej społeczności powiadomienia idą z góry do dołu, doły nie powinny niepokoić góry mową czy zachowaniami wymagającymi osądu czy kary. Odróżnienie fałszu od prawdy wymaga wyższej instancji, więc konflikty społeczne są niepokojeniem władz.

Czcij ojca swego i matkę swoją.
Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.
Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.

Zachowanie nieodmienną konstrukcji społecznej zaczyna się w domu. Pozycja, nie jakość indywidualna ma znaczenie. Jeśli ojca i matki (w tej kolejności) usłuchasz, przeniesiesz nawyk słuchania na wszelkie sytuacje. Wartość tej reguły wznosi się aż do samego szczytu własnej społeczności (najwyższy kapłan wyjaśni ci czego chce Bóg) i nie wychodzi poza nią. Cudzy Bogowie dla ciebie nie mają znaczenia. Twój plemienny Bóg jest jedyny. Przypominaj sobie o regułach twej lojalności często, w każdy kolejny siódmy dzień.

Uzasadnieniem Jego znaczenia i wyjątkowości jest preambuła, którą w ostatnich czasach opuszczają w katolickiej wersji przykazań, a która wyjaśnia, że jest to dług wdzięczności, i ma on wieczną ważność, niezależnie od późniejszych losów żydowskiego ludu:

Jam jest Pan Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.

Komunikacja pozioma: „ja – tobie, ty – mnie” tu nie istnieje. Nie w modelu pionowym, a wbrew niemu może pojawić się zasada, którą wiele osób na Ziemi mogłoby uznać za podstawę etyki:

Traktuj innych tak jak chcesz, by traktowano ciebie.