Ach, to tak było z tym wykładem na stulecie Dirka Struika... W ostatnim numerze MAA Focus Thomas Banchoff (też ceniony geometra, wsławiony filmem o chodzeniu w czterowymiarowym sześcianie) opowiada jak poznał go (wówczas 97latka) w 1991 roku i zapytał co Struik planował na swoje setne urodziny. I gdy podsunął ideę wykładu (a myślał o kimś wygłaszającym odczyt „na cześć”) Struik bez wahania ją zaaprobował: „chętnie wygłoszę wykład na moje stulecie”. I po trzech latach w istocie go wygłosił („Mathematicians I have known”). Pojawiło się ponad 250 osób. Podobno publiczność składała się z trzech grup, czytelników jego prac matematycznych, czytelników jego artykułów o historii i polityce – oraz ciekawych jak stulatek wytrzyma godzinne stanie na nogach.

A nie był to jego ostatni publiczny występ. Jeszcze przez cztery lata, aż do roku 1998, miał publiczne wystąpienia. Odszedł po ukończeniu 106 lat.

Na pytanie co go utrzymywało w świetnej formie odpowiadał o „trzech M”: Marriage, Mathematics, Marxism. Z żoną był 70 lat. Z matematyką jeszcze dłużej.

Marksizm wiele go kosztował. Oskarżono go w 1951 roku o popieranie obalenia Stanów Zjednoczonych i rządu stanu Massachusetts (tak, USA też miało swoich Kaczyńskich). Chyba lustratorzy żałowali, że przyznano w 1934 roku temu Holendrowi obywatelstwo Stanów. MIT zawiesiło na pięć lat jego działalność pedagogiczną. Ale Struik i tak mówił co myślał.

Gdy zajął się pisaniem o historii matematyki, natychmiast wyznaczył standardy, które nie były powszechne w tej dziedzinie. Klasyczne dzieła, jak Erica Bella o wielkich uczonych czy Floriana Cajori o technikaliach i notacjach, pełne są nieścisłości i wypełniania luk w wiedzy czystą fantazją. Dirk Struik nie dopuszczał takich nierzetelności. Ponadto, ujmował historię matematyki jako część ogólnego procesu przemian społecznych i robił to bez nudzenia czy doktrynerstwa. A poczucie humoru było w tym zasadnicze.

W pewnej mierze może być uważany za jednego z twórców etnomatematyki. Ale nie ponosi odpowiedzialności za wychylanie się tej dziedziny ku wodolejstwu, rozpolitykowaniu i niskiej jakości badawczej. „Oficjalny” twórca etnomatematyki, Ubiratan D'Ambrosio, też nie ma tu winy. To jest sytuacja trochę podobna do śmiecia produkowanego wokół badań o pożytkach różnych diet – pierwsi lekarze, którzy badali związki między incydencją schorzeń a pożywieniem mogli mieć dobre zamiary i świetne narzędzia badawcze, ale gdzie pachną pieniądze i tytuły, rój dziwnych owadów pojawi się niechybnie. A na pierwszy rzut oka widać różnicę jakości między rozważaniami socjologicznymi wielkiej klasy matematyka z MIT Dirka Struika a np. tezami wykształconego w NRD późniejszego ministra edukacji Mozambiku Paulusa Guerdes. Nie mówiąc już o mnogości pań i panów piszących o matematyce wzorów skarpetek w rolniczych strefach Ameryki Środkowej. Zeszmacić można wszystko. Dlatego należy czytać książki samego Dirka Struika, a nie jego epigonów.