Zamieszczona tu narracja nie ma oparcia we własnych studiach czy pogłębionych lekturach. Nie opowiem nawet o czytaniu artykułów czy książki małżeństwa psychologów z Cornell, profesorów Stephena J. Ceci i Wendy M. Williams, zajmujących się od paru lat wyraźną przewagą ilościową mężczyzn wśród uczonych z dziedzin około-matematycznych (STEM – science, technology, engineering, mathematics). Mam tylko parę uwag dotyczących recenzji ich książki z 2009 roku, zatytułowanej Matematyka płci: jak biologia i społeczeństwo spiskują, by ograniczać utalentowane kobiety i dziewczyny.

Recenzja jest z kwietniowego wydania pisma The American Mathematical Monthly, ma cztery strony, unika skandalizowania lecz opowiada o skandalach, które wybuchały w ostatnich czasach gdy ktoś, jak w 2005 roku rektor – czyli po ichniemu „prezydent” – Uniwersytetu Harvarda, Lawrence Summers, w konferencji na ów temat dopuścił hipotetycznie, jako jeden z możliwych czynników, istnienie biologicznych różnic w zdolnościach mających znaczenie w matematyce. Zaatakowano go ostro, takich hipotez nie wybacza się tak łatwo studiującym temat.

Proszę zauważyć, że nie chodzi o postępowe (jak na XVI wiek) poglądy pana Korwina-Mikke, ale o zrównoważone i podbudowane modelami neuro-fizjologicznymi rozważania mogącymi wyjaśnić nieznaczne odchylenia procentowe w nastawieniach i zdolnościach dotyczących pewnych dziedzin. Temat jest gorący i temperatura przenosi się na dyskutantów (a może to jest wręcz na odwrót), ale wykluczanie a priori z powodów ideologicznych czynnika biologicznego zdaje się nieco anachroniczne. W tej chwili batalia nie rozgrywa się o dopuszczenie kobiet do wyższego wykształcenia – cytowane statystyki z ostatnich lat z USA mówią, że ponad połowa doktoratów jest otrzymywana przez kobiety – lecz o ostrą dysproporcję gdy chodzi o pozycje wśród ludzi uznawanych za światową czołówkę matematyki (co by to nie znaczyło). Jaki by nie był błąd statystyczny tych wycen, jeśli to jest 93% mężczyzn, to rzecz w istocie niepokoi.

Z recenzji wnoszę, że autorzy książki nie stawiają żadnych zdecydowanych tez o przyczynach tego stanu, przypisując go różnym faktom, które każdy rozsądny człowiek sam może sobie wyobrazić. Nie zapominają też o fakcie, że pewne zdolności przestrzennego widzenia są częstsze u mężczyzn, ale rozsądnie podkreślają, że matematyka od wieków nie jest redukowalna do geometrii i najróżniejsze talenty w operowaniu pojęciami mogą prowadzić do wielkich wyników i teorii matematycznych, a tak rozległej przewagi męskie mózgi z pewnością nie posiadają. Czyli dorzucają swe analizy do rozwiniętej dyskusji, wskazując, że nie ma prostych odpowiedzi, ale jest potrzeba rozumienia zjawiska – a gdy jest potrzeba, to odpowiedzi zwolna będą się pojawiać.

Moje trzy grosze dotyczą społecznych klimatów dominujących w tych kwestiach.

Po pierwsze, każde kolejne pokolenie traktuje stan zastały jako naturalny i nie jest łatwo wielu kobietom odczuć jak strasznie trudne było jeszcze niedawno dostanie się u słynnego uczonego na studia doktoranckie (ciekawe, że rasista R.L. Moore miał otwarte nastawienie jeśli chodziło o przyjmowanie studentek; fenomen Alfreda Tarskiego to inna historia, on w ogóle bardzo lubiał kobiety). Robiące karierę utalentowane kobiety nie chcą wiedzieć, że kiedyś było ich 2%, one chcą mieć dostęp do stanowisk zupełnie niezależnie od procentów, na podstawie swoich prac. Ale społeczeństwo w żadnej kwestii nie jest skłonne tak szybko zmieniać obyczajów. No, chyba, że jest jakaś wojna czy pomór, nieszczęścia uaktywniają niekiedy społeczną inteligencję.

Po drugie, widywałem z bliska Wielkiego przy pracy. Był to Belg Pierre Deligne (uczeń Alexandra Grothendiecka), ale on z pewnością mnie nie widział. Ścieżka prowadziła tuż koło jego okna, on tam siedział i był w innym świecie. Zawsze, dzień i noc, świątek i piątek. Wątpię czy rodzina dzwoniła do niego z pytaniami czy chodzi rozerwać się trochę i kiedy wreszcie będzie miał dziecko. A takie presje nie przechodzą przez człowieka bez zostawienia głębokich szram.

A po trzecie, nawet gdy klimat w rodzinie jest rozsądny i rodzice widząc talenty dziewczynki kupią jej komplety Lego i książki o nauce a nie komplety majteczek dla Barbie, dzieczynka ma w szkole koleżanki, nauczycielki, znajome, i to całe towarzystwo niezupełnie jest z XXI wieku. Przynajmniej jeśli chodzi o nastawienia mentalne. Myślę w tej chwili o Brazylii, gdzie reklamy tv (jawne oraz wmontowane w seriale czy w układ programów) mówiące o karierach piosenkarek i modelek są tak bezustanne i nachalne, że wymagałoby od dziewczynki psychicznej odporności starego chińskiego komunisty, by nie odczuwać tego klimatu na codzień. Może w Polsce jest troszkę lepiej, ale nadmiar bzdur o modelkach jest zastąpiony równie ciekawymi projektami wiecznego dziewictwa i zaślubiania wiadomu komu, więc chyba wychodzi na to samo (nawet jeśli dziewczynka zachowuje czystość umysłu i nigdy nie czyta Frondy).

Co robić, by wydobywać się z mgły przesądów i głupotek? Może organizować w szkołach spotkania ze słynnymi specjalistkami z technologii, informatyki, matematyki? Młodzi, widząc kobiety takie same jak każde inne, ale z inteligencją i wiedzą przewyższającą znacznie całe otoczenie, będą zaszczepieni przeciw korwin-mikkeizmowi i innym niebezpiecznym schorzeniom – i to aktywnie wpływie na zmianę szans następnego pokolenia utalentowanych dziewczyn.