Niespodziewanie wywołany przez haneczkę, z powodu tej frazy: Były prezydent Brazylii Fernando de Henrique Cardoso, wybitny intelektualista, socjolog [...] w artykule Daniela Passenta, wróciłem do Pocztu Prezydentów Brazylijskich, w sposób niechronologiczny.

0. Odchodzą wojskowi (1984 - 1985)
1. José Sarney (III/1985 -III/1990)
2a. Fernando Collor de Mello (1989, wybory)
2b. Fernando Collor de Mello (III/1990 - X/1992) (jeszcze nie napisane)
3. Itamar Franco (X/1992 - XII/1994) (jeszcze nie napisane)
4. Fernando Henrique Cardoso (I/1995 - XII/2002)

4. Fernando Henrique Cardoso

FHC to powszechnie używane inicjały byłego prezydenta Fernando Henrique Cardoso. Nie niosą podtekstów ideologicznych, będę więc ich tu używał.

Pewnych danych z życiorysu FHC nie potrafię odnaleźć od wielu lat i sądzę, że nie jest to żaden przypadek. Wiadomo na pewno, że miał pradziadka gubernatora stanu Goiás, dziadka, ojca oraz wujka – generałów i że zrobił licencjaturę z socjologii na USP w 1952. Już w owym roku jako asystent profesora Florestana Fernandes wykładał tam – wygląda to na szybkie wybijanie się sterowane przez naukowego mecenasa. Opis dalszego ciągu kariery jest niewiarygodny, zawikłany i ze sprzecznymi elementami. Mnogość tytułów profesorskich i odznaczeń pochodzi z okresu prezydentury, więc nie muszę zajmować się tym.

Sprzeczne są wersje o doktoracie na USP i na Sorbonie. Przypuszczam, że na Sorbonie robił doctorat de troisième cycle, nieco więcej niż magisterium, ale nie doctorat d'État, co mu zaliczono na USP jako doktorat (dość częste zagranie w brazylijskich naukach społecznych w owym okresie). Sądzę też, że ukrywanie jakichkolwiek danych dotyczących okresu na Sorbonie może oznaczać, że był z grupy studenckiej, do której należał Khieu Samphan – okres zgadza się, a ujawnienie takiego faktu natychmiast rzuciłoby specyficzne światło na jakość jego tamtejszych osiągnięć teoretycznych.

Po puczu z 1964 roku wyjechał do Chile gdzie miał pracować naukowo, ale tego też nie ma jak potwierdzić. Wiadomo, że wydaje tam książkę Dependência e Desenvolvimento na América Latina (Zależność i rozwój...) ale brak danych o pozycjach uniwersyteckich. Interpretacja jego pobytu tam przez 5 lat: ponieważ na dwoje babka wróżyła, a otoczenie z USP było dość lewicowe, zapewne miał za bezpieczniejsze bycie poza krajem. Opisy o wygnaniu i o aresztowaniu przy powrocie są bzdurą. A wrócił bardzo szybko, w 1969, w samym kwiecie dyktatury. Życiorysy mówią o „obowiązkowej emeryturze na USP”, to jest możliwe, dyktatura pozbywała się całych wydziałów na podejrzanych uniwersytetach.

Dołączył swe analizy ekonomiczne z owego okresu do terceira via, trzeciej drogi (podobne zjawiska opisałem kiedyś jako mięsogórek) i gdy został prezydentem, zapytany przez dziennikarza o sens swoich teorii odpowiedział słynną frazą: zapomnijcie wszystko co napisałem. Po dwóch latach gdy okres zauroczenia FHC wśród brazylijskiej inteligencji zakończył się, jeden ze słynnych autorów zadrwił: zapomniałem już wcześniej. A co on tam takiego napisał?

Przez długie lata był w PMDB, partii stworzonej na opozycję przez bardzo inteligentnego dyktatora, marszałka Humberto Castelo Branco, jak i inni przywódcy wyrażając się publicznie przeciw, a prywatnie współżyjąc z dyktaturą bezkonfliktowo. Gdy pod koniec lat 70tych strajki zaczynały wskazywać, że dyktatura nie będzie wieczna, był pośmiewiskiem innych idących ku rzeczywistej opozycji polityków – gubernator Orestes Quércia wyśmiewał go, że gdy strajkowcy wychodzili z fabryki, pojawiał się samochód FHC, wysiadał on i fotografowano jego uściski dłoni z robotnikami. I tak przez parę lat kursował między wojskowymi, robotnikami i masonami, zdobywając famę czynnika zaufanego i kierującego ku spokojowi społecznemu.

W 1985 chciał zostać prefeito (przewodniczącym) miasta São Paulo (mającego budżet większy niż wiele europejskich państw), konkurentem był słynny eks-prezydent Jânio Quadros. Przekonany, że zwycięży i chcąc ułatwić przyszłą pracę dziennikarzy, dał się sfotografować w fotelu prezydenckim. Ale zasiadł tam jego przeciwnik. Lecz przedtem publicznie odpluskwił fotel.

Na fali entuzjazmu planem stabilizowania ekonomii, opracowanym przez kolegę z formacji politycznej, Dilsona Funaro (słynny plano cruzado z 1986)  Mario Covas i FHC zostali senatorami z największą ilością głosów w historii brazylijskiej. Plan miał niedopracowania i wkrótce padł, ale senatorzy byli już wybrani i szybowali ku sławie.

W międzyczasie inny Fernando (popierany pierwotnie przez FHC, będącego już w innej partii) został wysiudany z prezydencji i jego wice, niejaki nijaki ale zawsze w stosownym miejscu (jeśli pominąć zdjęcie na tle cipy, ale to inna historia), Itamar Franco uczynił wygadanego i znającego języki FHC ministrem Spraw Zagranicznych, a potem przerzucił go do Ministerstwa Gospodarki. Był to rok 1993 i FHC zaczął wprowadzać kolejny plan ekonomiczny, plano real. Skomponował go ekonomista Edmar Bacha i był nieźle pomyślany, więc FHC przejął na siebie sławę za plan. I skopał go kompletnie przez błąd wstępny, który prowadził do błędu zasadniczego. Błąd wstępny polegał na wymyśleniu sobie, że 1 real będzie wart dokładnie 1 dolar. Tego oczywiście nie było u Bachy, to był oryginalny wkład FHC. Konsekwencją tego pięknie wyglądającego pomysłu byłu późniejsze upieranie się (juz w roli prezydenta, po wyborach z następnego roku), że 1 real wart jest 1 dolar. Oczywiście dwie zupełnie odmienne gospodarki tylko cudem przez dłuższy czas mogą utrzymać swe waluty na tym samych poziomie inflacji i prawie wszystkie zyski z planu reala zostały w ciągu 2-3 lat zaprzepaszczone. Gdy po 8 latach oddawał rządy Luli, 1 dolar był wart 4 reale. A w międzyczasie był przyspieszony program prywatyzacji z kilkudziesięciu słynnymi skandalami, które pogrążyły kraj w niesłychanym uprzednio zadłużeniu zewnętrznym i dumie, że wielu Brazylijczyków dotarło do listy pisma Forbes.

Początkowo był uwielbiany, do tego stopnia, że gdy ujawniono, że ma olbrzymie gospodarstwo w stanie Minas Gerais zarejestrowane jako groszowy majątek (prawie nie płacił zań podatków), ogłosił, że to intryga opozycji i 200 znanych intelektualistów poparło go oficjalnie. Większość z nich po paru latach publicznie przepraszała kraj za swój błąd, inni udawali, że nic takiego nie miało miejsca.

Narastające kłopoty wewnętrzne FHC rozwiązywał polityczną turystyką, podróżował jak nikt, gdzie zaproszono i dokąd się zaprosił. I coraz agresywniej, z rozwijającymi się elementami antyintelektualnymi, reagował na pojawiającą się krytykę środowisk uniwersyteckich. Jedna ze słynnych fraz z tego okresu mówiła, że naukowcy brazylijscy są nic nie warci, bo gdyby mieli jakąś wartość to by zatrudnieni byli w USA czy we Francji.

Jeszcze okropniejszy lapsus pojawił się przy dyskusji o reformie systemu emerytalnego. W publicznej debacie FHC oznajmił, że emeryci to vagabundos, nieroby – oczywiście miał rację, że wśród kilkudziesięciu milionów emerytów było kilkadziesiąt tysięcy byłych sędziów, polityków, pracowników administracji, którzy przeróżnymi prawnymi sztuczkami dochodzili w okolicach 40 lat do emerytury wynoszącej kilkadziesiąt zarobków mininalnych, ale to jak raz byli ludzie z jego otoczenia, nie zwykli pracownicy przechodzący na mizerne emerytury w okresie gdy niewiele mieli przed sobą życia.

Gdy odszedł z polityki, został z ulgą zapomniany przez ogół. Nikt z dawnych współwyznawców partyjnych nie wołał go do zdjęć przedwyborczych czy na trybuny, jego poparcie powszechnie było uznane za pocałunek śmierci. Ale jego podróże zagraniczne teraz owocowały, tytuły, zaproszenia i stanowiska sypały się zewsząd.

Niezła kariera człowieka, który prawie utopił w marazmie jeden z największych krajów na świecie.