Brazylia jest krajem niuansów. U nas nie ma tych ostrych kontrastów między wnętrzem i zewnętrzem, prawdziwym lub fałszywym, mężczyzną lub kobietą, żonatym lub rozwiedzionym, Bogiem lub diabłem, czarnym lub białym.

To analiza czy manifest? Nie wiem. Ale nie jest czymś do obojętnego pominięcia, bo powiedział to wielki brazylijski antropolog Roberto da Matta. I użyła tego cytatu gazeta Frankfurter Allgemeine Zeitung gdy w artykule „Newton ist Brasilianer” sprzed dekady (z 24 marca 2001 roku) omawiała logikę parakonsystentną  rozwijaną przez matematyka i logika z Kurytyby, Newtona da Costa.

(Cytat ów tak wygląda w gazecie: Brasilien ist ein Land der Abstufungen. Bei uns gibt es nicht diese harten Gegensätze zwischen drinnen und draußen, wahr oder falsch, Mann oder Frau, verheiratet oder geschieden, Gott oder Teufel, schwarz oder weiß.)

Gdy odkryłem profesora Newtona we Floripie (to nie poufałość, używanie imion to norma) – 81 lat, na emeryturze, w pełnej formie umysłowej i fizycznej, prowadzi na tutejszym uniwersytecie seminarium – namówiłem go  na nagranie dłuższego, paruczęściowego wywiadu. Mam nadzieję, że nie wyjdzie z tego wywiad-rzeka. Z pierwszej godziny nagania wyławiam temacik, który może wyprostować dziwnie krótkie wyjaśnienie z Sieci.

Logika parakonsystentna to logika, która dopuszcza wystąpienie sprzeczności mówi (zgodnie z prawdą) polska Wikipedia. I dodaje zdanie, które kończy wpis: Logika dopuszczająca sprzeczności była rozważana od co najmniej 1910 roku (a niewykluczone, że znacznie wcześniej), jednak termin parakonsystentna pojawił się dopiero w 1976 roku u peruwiańskiego filozofa Francisco Miró Quesada.

Okazuje się, że to czysta prawda, tak jak żelatyna to czysta potrawa. Zajmuje przestrzeń i nie żywi.

Newton da Costa mówi:

Francisco Miró Quesada? To mój bliski przyjaciel. Koło roku 1976 zapytałem go jak by nazwał ten nowy typ logiki. I jeśli dobrze pamiętam, zaproponował parazupełna, ultrakonstystentna, parakonsystentna i jeszcze jakąś inną nazwę. Wybrałem parakonsystentną, zacząłem używać tego terminu i w niecały rok we wszystkich miejscach studiujących tę logikę przyjęto tę nazwę. Nie, on sam nie miał wkładu do rozwoju tej teorii, po prostu bardzo mu się moje wyniki podobały i stał się ich wielkim popularyzatorem w Ameryce Południowej. On sam jest filozofem prawa – i napisał pierwszy w Ameryce Południowej podręcznik logiki prawa. Peruwiańczyk, był już ministrem. Właściciel dziennika El Comercio, bogaty – to jedna z nalepiej znanych i najbogatszych rodzin w tym kraju.

Powiązania mojej pracy z Polską? Początki teorii idą do Stanisława Jaśkowskiego. Proszę popatrzeć tutaj [podsuwa ponad stustronicową odbitkę pracy jego i dwóch innych brazylijskich logików, napisanej dla Handbook of the Philosophy of Science. Philosophy of Logic i wydanej w 2007 roku – jest tam pięciostronicowy opis zatytułowany Jaśkowski's Logic] – od niego zaczęły się te badania. Nazywał to „logiką dyskusyjną”. On był uczniem Łukasiewicza i Łukasiewicz go skłonił do podjęcia tego kierunku. A potem Jaśkowski był profesorem w Toruniu. I został tam też rektorem. Korespondowałem z nim, niestety wcześnie umarł. Zrobiono w Polsce kongres na jego cześć...

O korespondencji ich dostałem wyśmienitą anegdotę, zostanie na inną okazję, teraz tylko zastanawiam się: jeśli wiązać logikę dopuszczającą sprzeczności w ujęciu Newtona da Costa z jego brazylijskością, a tę z opisem zacytowanym na początku, to jakie cechy polskości można skojarzyć z zainteresowaniami badawczymi Stanisława Jaśkowskiego?

I dlaczego (niech polska Wikipedia będzie klamrą w tym wpisie) nie ma go na liście polskich logików?