W końcu czerwca 1990 roku z zasłyszanej z balkonu rozmowy sąsiada, byłej wysokiej figury w partii, z jakimś dziwnym typem chwytam, że rankiem należy gonić pociągiem do Niemiec z wszystkimi złotówkami, które zdołam zgromadzić i wymieniać je na marki wschodnie. Nie rozumiem co się dzieje, ale nie dyskutuję z losem, czyli z tym, co podsłuchałem. Nocą oblatuję z żoną wszystkich znajomych i zapożyczam się jak dzika świnia, a rano jestem wśród pierwszych w niemieckim banku. Po paru dniach wiem, że miałem przebicie stuprocentowe, oddaję długi  i jestem bogaty, kupuję mieszkanie i samochód.

Pytanie kontrolne: czy i ja jestem odpowiedzialny za przekręt, który stworzył w Polsce paru solidnych kapitalistów wśród dawnych ideowych komunistów?

Kwestia techniczna. W szkicu sytuacji użyłem pierwszej osoby liczby pojedyńczej, bo wydało mi się nieeleganckie stawianie tego pytania w drugiej osobie, a w trzeciej to wiele osób zwaliłoby to na komuchów i nie zauważyło dylematu natury moralnej. Ale w owym roku byłem w Brazylii i nie były mi dane (czyli podsunięte) wahania tego rodzaju.

Skąd to ćwiczenie z filozofii praktycznej? A z lektury bloga pewnej osoby, która ma się za ofiarę byłego systemu, swoje widzenie świata określa jednoznacznie:

Nie będę ukrywał, ze pan Wildstein to mój guru intelektualny w moim poznawaniu i zrozumieniu spraw polskich i to nie od dzisiaj.

a tym zwrotem opisuje swoje peerelowskie cierpienia:

Pierwszy raz bylem w kraju tzw zachodnim w roku 1980 bedac jeszcze na studiach. Pomijam fakt, ale tez jakze wymowny o stanie komunistycznej gospodarki polskiej, ze za zarobione przez 5 tygodni pracy pieniadze moglem w pelni sfinansowac swoje utrzymanie i nauke przez kolejne 2 lata.

Rozumiem jako-tako ideę handlu rzadkimi towarami i wiem jak przez wieki Arabowie dostarczali do Europy pieprz i inne przyprawy z Indii, co czyniło ich milionerami, bowiem mieli to, czego wszyscy potrzebowali i ceny fruwały w chmurach. I rozumiem, że takim pieprzem w PRL był dolar, który pięciokrotnie powiększał swoją wartość przy przekroczeniu żelaznej kurtyny (żelazna, żelazna, ale w jedną stronę dolary przepuszczała). W istocie, ciężko pracując przez 5 tygodni można było zarobić na parę miesięcy życia tam – więc czemu nie, na dwa lata skromnego życia w Polsce. Wszystko, czego trzeba było to znalezienie się na liście wypuszczonych na dorobek. System zbierał dolary via sklepy dolarowe i inne sprytne pomysły, bo nasz Starszy Brat w Systemie potrzebował pieniędzy zachodnich na zakup zachodnich technologii, którymi zamierzał zniszczyć Zachód, no a utrzymanie roju terrorystów i szpiegów na Zachodzie nie mogło być opłacane rublami.

Czemu lud krajowy zgadzał się na pięciokrotne przebicie? Oj, tu by trzeba cyklu wykładów z ekonomii nieistniejącego już świata, ale najkrócej mówiąc: czasami z potrzeby, bo na przykład wykładziny czy gwoździ człowiekowi (w odróżnieniu od przedsiębiorstwa państwowego) państwo nie sprzedawało za złotówki mówiąc „nie ma”; czasami dlatego, że ludzie mieli dużo złotówek, ale nie mieli na co ich wydać, a dolar owszem, kupował wszystko; a czasami to był (nazwałbym to) przelicznik wolności: z dolarem w kieszeni można było kiedyś uciec z Polski i mieć na początek życia. Tak czy inaczej, przywożący dolary do Polski i gwałtownie w ten sposób bogacący się rodak nie był sprytnym graczem kiwającym władzę, ale jej wspólnikiem.  Ta władza, jej świadoma polityka, małą część ludu czyniła średnią klasą zadowoloną ze swego losu. A jak dobrze pomyśleć, to nawet nie tak okropnie małą.

I jak na mój gust, kto miał ten układ z peerlelem, to gratuluję, ale narzekanie na życie wydaje mi się bezzasadne.

Tak, wiem, Afrykanie pracujący we Włoszech czy Hiszpanii, utrzymujący swe rodziny w Burkina Fasso czy w Mali... schemat podobny, ale to nie miejsce na tak długie dyskursy. Mówimy o gorzkiej skardze konkretnego blogera, którego nie wymieniam z adresu, bo jak cię jego żale zainteresują, to go sobie odguglujesz.

A litania jego krzywd jest dużo dłuższa. Na przykład:

Przezylem w Polsce chyba wszystko, co mozna: biede po skonczonych studiach, malzenstwo (rozpadlo sie rychlo z braku wlasnego mieszkania)

Tu ciśnie się taki komentarz. Był kiedyś świat, w którym ludzie pobierali się, gdy mogli. Gdy mieli poczucie, że mają warunki na pączkowanie, rozwijanie się i stadne życie. A gdy nie mogli, chodzili przez lata na długie spacery trzymając się za rączki – i było to powszechne w większości znanych kultur. Zbuduj dom, wprowadź żonę. W wielu miejscach tak jest do dzisiaj.

Żyjemy od dawna dużo szybciej, intensywniej, bardziej zachłannie i niecierpliwie. Świat się zmienił. I  w każdej metropolii świata młodzi mogą zdecydować się na życie wspólnie ale w dość okropnych warunkach, albo na czekanie (w innych okropnych warunkach). To nie była specyfika komunizmu, choć chętnie nań zwalano winę – bo  był dysonans między dyskursem władz a realizacją. Ale każdy biedny w każdym systemie podejmuje swoją decyzję.

Jedni wygrywali z trudnościami, inni  skarżyli się na los. Aha, nie skarżyłem się,  bo mam takie pojęcie o świecie, że on nie ma względem mnie żadnych obowiązków, on po prostu jest, a ja nie wierzę w polityków z ich zaśpiewami jak oni mi różami wyścielą go. Politycy wszędzie to robią, różnica z peerelem w tym, że nie trzeba ich było sobie wybierać, oni już byli.

Ale oni zdołali wychować sobie homo peerelus  myślącego, że Państwo musi to i tamto – a w szczególności musi dać metraż, by on nie miał domowych konfliktów z żoną. I jeśli były rozwody, to z winy Państwa.

No i pewien homo peerelus, dopieszczony kiedyś przez Państwo wyjazdem na Zachód, a potem zaniedbany, bo niewyjechany jeszcze raz, dziś żyje poza Krajem (i starannie zaznacza, że jest na emigracji niezarobkowej), psioczy na komunę, a Wildsteina (i podobnych) ma za guru. I polskim patriotą na emigracji się mieni. Przepraszam, ale muszę odejść na bok, żeby na jego intencję spłakać się rzewnie.