To Brazylijczycy nie tylko chcą odebrać pierwszeństwo w lotach braciom Wright tym swoim baronem Santos Dumont, ale w dodatku wystawiają i Marconiemu konkurenta w walce o pierwszeństwo? Jak gdyby nie wystarczali w tej konkurencji Nikola Tesla i Aleksander Popow. Kto to i na jakiej podstawie wciska się tam, by wysiudać włoskiego noblistę?

Wstępne zastrzeżenie. Gdy po przybyciu do Brazylii usłyszałem kto zdaniem tubylców był pierwszym lotnikiem na świecie, delikatnie uśmiechałem się i schodziłem na inny temat. Dziś nie jestem taki pewien jak to tam było, obawiam się, że bezstronne rozważenie wszelkich dostępnych źródeł i dowodów nie jest szczególnie w cenie.

Sprawa księdza Roberto Landell de Moura (to po środku od jego angielskiej matki) jest jeszcze bardziej skomplikowana, dowody nieudokumentowane pieczątkami czy patentami – może nie warto stawiać swoich żetonów na tej opcji, ale warto usłyszeć, że wiele osób jest przekonanych, że to w São Paulo w latach 1892 do 1894 przeprowadzał on swoje transmisje bezprzewodowe głosu na odległość 8 km. Czyli nieco wcześniej niż Marconi.

Tę zachętę wysyłam sam do siebie, zamawiając książki o nim, bo wydaje się, że bardzo niebanalna to była postać. Jeśli choć część przypisywanych mu eksperymentów wykonał w dzieciństwie, to z pewnością był genialnym dzieckiem. Urodzony w 1861 roku, jako siedemnastolatek pojechał do Rzymu, by tam studiować równocześnie teologię i nauki ścisłe. I próbował zjednoczyć swe zainteresowania przedstawiając teorię jedności sił fizycznych i harmonii uniwersu. Ale było tam więcej fizyki niż czystej filozofii.

Wyświęcony na księdza, szukał w Kościele wsparcia moralnego i materialnego dla swoich eksperymentów, które dziś nazwalibyśmy telekomunikacyjnymi. Spotkał się z odmową. Robił sam co mógł, pewną ilość patentów zarejestrował tak w Brazylii jak i w Stanach Zjednoczonych, ale nie tylko choroba, która tam go dopadła, hamowała wprowadzanie w życie jego idei. Kościół przykazywał wycofanie się z dziwnych niereligijnych działań, północnoamerykańskie firmy zgadzały się na wyłożenie funduszy na eksperymenty jeśli by odsprzedał autorstwo pomysłów – a po powrocie do Brazylii nie umiał wybrać stosownego tonu w rozmowie z władzami. Gdy szło o wyjaśnienie przedstawicielowi rządu w jakiej odległości mają być ustawione okręty, między którymi miała być nawiązana komunikacja radiowa, rzekł: „ile zechcecie” i na swoje nieszczęście dodał: „w przyszłości moje aparaty będą mogły nawiązać połączenie między jakimikolwiek miejscami na Ziemi, w jakiej by nie były odległości. A później będą mogły służyć nawet do komunikacji międzyplanetarnej”. Przedstawiciel poinformował prezydenta, że de Moura to kompletny szaleniec, który twierdzi, że jego aparaty mogą być użyteczne w komunikacji z zaświatami.

Ale jednak Marynarka Wojenna Brazylii przeprowadziła eksperymenty w 1905 roku z przekazem radiowym.

Brak poparcia znosił spokojnie, przewidując: „wkrótce inni, mający więcej szczęścia wynalazcy, powtórzą moje odkrycia”. Zajął się wyłącznie działalnością religijną, żył bardzo skromnie, pod koniec życia został prałatem. Jego życie zakończyła gruźlica w 1928 roku. Pamięć jego działalności naukowej zaczęła odżywać w Brazylii dopiero w roku 1984, gdy pojawiło się wznowienie pierwszej poświęconej mu biografii. Dorzucone po kilkunastu godzinach: już w tej chwili, po dniu spędzonym na czytankach i słuchankach widzę, że to nie taka prosta sprawa, ale wrócę do tej postaci gdy 1) dostanę zamówione materiały, 2) przeczytam je, 3) zrozumiem to, co przeczytam.

Dziś, ze swoim przesłaniem o braku konfliktu między badaniami naukowymi a oddaniem religii, miałby łatwiejsze życie. Z drugiej strony, podobne pomysły jeszcze wcześniej mogłyby je znacznie skrócić. No więc w swojej epoce jakoś żył, ale uznawany w kołach religijnych za odmianę czarownika, a przez rządzących – za wariata.