Alicjo, podsyłając mi tę linkę do reportażu sprzed paru dni o Rio de Janeiro, spytałaś „czy to prawda?” Odpowiedziałem Ci: „Co do artykułu, jeden z rzetelniejszych na temat Rio. Pisałem też o tym u mnie. A także parę lat temu wiersz - ale tu jest nieco więcej do powiedzenia. Pomyślę, może zdobędę się na zrobienie z tego wpisu na jutro.”

Pomyślałem i uświadomiłem sobie, że w tym wpisie sprzed 5 tygodni powiedziałem prawie wszystko i zobaczenie za dwa miesiące „Tropa de elite 2” („Elitarni” ), gdy pojawi się na DVD, nie powiększy mojej wiedzy o korupcji, bo kto chce, wie prawie wszystko bez tajnych raportów i to od lat. Jeśli w podobnych metropoliach wykrywalność zbrodni w jednej jest cztery czy pięć razy niższa niż w innych, a dochodzenie w niej po doniesieniu o rabunku ma wszelkie znamiona sprawdzania czy to jakaś obca ekipa nie obrabia nieswojego regionu, to na co tu raporty i tajne dane.

Ale zawsze można wejść w temat nieco głębiej, choć bez nieodpowiedzialnego (czyli ryzykownego) podawania nazwisk, i powiedzieć parę słów o historii problemu. Spróbuję to zrobić.

Pisze autor reportażu: „700 gangsterów zniknęło [...] bez śladu [...] większość bandytów, z wyjątkiem kilkudziesięciu, którzy się poddali albo zostali złapani, uciekła kanałami odprowadzającym wodę deszczową i nieczystości z wysokich wzgórz do morza.” Jakiekolwiek skojarzenia z filmowymi ucieczkami kanałami będą mylne. Te drogi ucieczki ze wzgórz w Rio były szerokie i wygodne – gdy stanowe przedsiębiorstwo robiło naprawy i zakładało nowe ujęcia, bandyci nakazali konstrukcje poszerzyć zgodnie z własnymi potrzebami. Kto chce, niech wierzy, że zużycie wielu dodatkowych ton cementu i piasku nie zostało zauważone przez inżynierów. O wiele prostsza hipoteza to kontrola przez bandytów wielu przedsiębiorstw państwowych, o czym trudno nie wiedzieć ministrom stanowym, gubernatorom i wielu przedsiębiorcom. Ale o czym tu w ogóle gadać, od samego początku rozdęcia przez władze karnawału z Rio, przemienienia go z rozrywki ludowej na potężne przedsiębiorstwo, było przyzwolenie, by większość „Escolas de Samba” była prowadzona przez osoby, które ... no tak, tu muszę zacząć uważać co piszę. Tak czy inaczej, dostali tyle władzy, że poprawny by był opis, że po prostu zlecono im pewne zadania. To nie kwestia skorumpowania zabidzonego policjanta, a potęg ekonomicznych stojących za rzekomo największym widowiskiem świata. Przypomnę, że jest co najmniej 20 wielkich „szkół samby”, każda z nich gromadzi parę tysięcy osób i każda z nich dostaje tzw. dotacje, które są tak przejrzyste jak stal.

Pisze też autor: „Państwo, stan i miasto Rio de Janeiro trzymały ten obszar niczym zoo na dystans” – duże brawa za rozdzielenie trzech pierwszych rzeczowników. I tu zamiast myśleć o egzotyce warto  pomyśleć o wewnętrznych walkach w politycznych ugrupowaniach gdy zmniejszała się ilość województw. Tyle osób do osadzenia na posadkach, ale gdzie? Więc wrócę do przeniesienia stolicy kraju w 1960 roku z Rio de Janeiro do Brasílii.

Do owego momentu w stanie Rio de Janeiro, mającym stolicę w mieście Niteroi, leżał geograficznie, ale nie administracyjnie, Distrito Federal, obszar obejmujący teren stolicy Federacji, miasta Rio de Janeiro. Gdy Dystrykt Federalny został przeniesiony do interioru, do stanu Goiás, gdzie prezydent Juscelino Kubitschek postawił nową stolicę, miasto RJ obroniło część swego dawnego znaczenia politycznego wymuszając stworzenie nowego stanu Guanabara, terytorialnie pokrywającego dawny dystrykt federalny. I tak to dziwnie trzymało się do roku 1975, gdy wojskowi u władzy, szybsi (jak to u wojskowych bywa) w działaniu niż w przewidywaniu konsekwencji politycznych, ekonomicznych i społecznych, postanowili zlepić dwie jednostki administracyjne i powstał stan Rio de Janeiro ze stolicą w Rio de Janeiro. I zrobił się potężny galimatias administracyjny, który sam w sobie po kilkunastu latach w zasadzie został pokryty pozorami normalności, ale źródła najrozmaitszych kłopotów stamtąd można wywodzić. I chyba od owego czasu nie było ani jednego rządu stanowego, który by w zgodny, zintegrowany i inteligentny sposób rządził wraz z rządem miasta. A że miasto ma ponad 6 milionów mieszkańców (a reszta stanu dodatkowe 8,5 milionów), przeróżne konflikty są rozgrywane na wszelkich możliwych poziomach. Także na kryminalnym.

Tak, do zrozumienia pełni konfliktów dodam, że jeszcze rzadziej była zgodna współpraca tych władz z władzami federalnymi. I kto mógł, na innych zwalał odpowiedzialność za poczynania swoich podopiecznych.

Drugi element to rozwinięcie klasowej dojrzałości w populacji kryminalistów zamkniętych w więzieniach. Muszą być za to wdzięczni dyktaturze wojskowej, która wymieszała ich z licznymi więźniami politycznymi w okresie od 1964 do końca dyktatury, powiedzmy do 1985. Polityczni nauczyli kryminalistów niepokalananej techniki organizowania się, unikania wsyp, administracji finansów itp. Nauczyli się. Nad podziw.

No i ostatnie wydarzenia, czyli kto ma zostać z miodkiem z Mundialu 2014 oraz Olimpiady 2016 w Rio. Zdaje się, że parę ugrupowań miało na ten temat nieco rozbieżne poglądy. Kto i czego chciał nie dowiemy się tak szybko, ale wygląda na to, że tym razem gubernator stanu i prezydent kraju zgodnie postanowili rozegrać to dość energicznie.

No i na zakończenie: ciekawa była chronologia wydarzeń, prawda? Końcówka rządów Luli - i to w momencie gdy w zasadzie można było mieć pewność, że kto by tam nie stał za bandytami, nie zdoła wnieść dodatkowych zakłóceń na ścieżce Dilmy do prezydentury. A może przypomnę, że gdy oskarżano Lulę o związki z ludźmi kontrolującymi gry hazardowe (głównie szło o epidemię bingo), a on dość przekonująco pokazał swoje nastawienie zakazując ich w Brazylii, wielka akcja płaczu o zaniku 100 tysięcy miejsc pracy rozlała się po kraju i okazało się, że rzeczywistymi właścicielami owych bingo byli nie jacyś drobni podoficerowie półświatka... A pieniądze obracane przez narkotyki są dużo większe niż przez bingo.

Co dalej? Sam jestem bardzo ciekaw jak sobie Dilma z tym poradzi. Jedna z partii w jej koligacji ma różne ciekawe historyjki w swojej przeszłości i różnie to może się jeszcze skończyć. Ale pocieszające jest, że jej partia, PT,  nigdy  nie  była oskarżana o współuczestnictwo w masowym handlu narkotykami nawet przez najbardziej fantazyjne reportaże. I właśnie PT oraz bardziej lewicowe partie zaczynają rządzić w coraz większej ilości stanów i ważnych miast.