Niby zima, a pod przykryciami głów zawrzało. W zasadzie chodzi o to, że niewinny i bialutki polski baranek katolicki nie wytrzymał prowokacji  czerwonego demona Grossa i bodzie go jak może, choć jak wiadomo to  Gross jest z piekła i zaczął pierwszy.

Pokój nastąpi gdy obrońcy świętych spraw zrozumieją, że biały katolicki baranek to Polak i czerwony półżydowski Jan Gross to Polak i obie strony mają prawo i obowiązek poważnie analizować nasze dziedzictwo. Nie jest dobrze, że każda książka Grossa otwiera się (przed czytaniem zresztą) z takim hukiem, ale gdyby był spokój i cisza, gangrena by mogła zeżreć kończyny baranka i winiłby on wszystkich i wszystko, za wyjątkiem ekskrementów, z których wyjść nie jest skłonny. Może to ze strachu, że w jeszcze większe wpadnie – a niepotrzebnie. Podkład nam na dwoje babka (prababka, praprababka) pisała i to od nas, tu i dziś, zależy, jaką Polska będzie. A widziana będzie taką, jaką jest. Nie ma takiego aniołka wśród narodów, któremu zły pijar dokleja rogi. Prawie zawsze one są chlebaku aniołka. Nie mówiąc już o barankach.

Myślę, że mało co przynosi tyle spokoju i dystansu co dwie stroniczki z tej samej książki, którą cytowałem wczoraj. Ronald Modras, Kościół katolicki i antysemityzm w Polsce w latach 1933-1939, dzisiaj strony 57-58. To teolog, w 3/4 z polskim korzeniami, profesor w Saint Louis, MO, pisze z rozwagą. Nie potępia etni. Wyjaśnia okoliczności historyczne.

Oto tekst:

Lata 1936-1939 należą do najbardziej mrocznych we współczesnej historii Polski. Nie wprowadzono wtedy żadnych praw rasowych. Nie zamykano żydowskich gazet ani instytucji kulturalnych. Żaden z tysięcy Żydów piastujących polityczne stanowiska na szczeblu lokalnym czy centralnym nie został pozbawiony urzędu. Jednak znacząca, jeśli nie przeważająca część narodu zdawała się akceptować narzuconą przez narodowców wąską definicję Polaka jako słowiańskiego rzymskiego katolika będącego produktem polskiej kultury. Żydów otwarcie wykluczono. Na ironię zakrawa fakt, że wielu narodowców, którzy zostali uznani za „Polaków” według tej nowej definicji, pochodziło z rodzin, które przybyły do Polski z innych krajów w czasie, gdy Żydzi żyli tam już od wieków.

Chociaż w Polsce nigdy nie zastosowano wobec Żydów oficjalnej przemocy państwowej, jak to miało miejsce w Niemczech, rząd nie podjął też żadnych kroków, by przeciwdziałać nieoficjalnej, lecz zorganizowanej przemocy narodowców. Władze uniwersyteckie twierdziły, że nie mogą nic zrobić, by stłumić zorganizowane ataki młodzieży endeckiej na żydowskich studentów. Uzasadniając to troską o zachowanie spokoju, uległy żądaniom endeków, by utworzyć oddzielne miejsca dla Żydów na salach wykładowych, czyli tzw. „getto ławkowe”. Bardziej radykalnym narodowcom nie wystarczyło jedynie wzywanie do bojkotu kupców żydowskich, wymyślali też sposoby, by ten bojkot narzucić, zwłaszcza na wsi. Drobne incydenty przekształcały się w prawdziwe antyżydowskie zamieszki, a policja często odwracała oczy. Dla radykalnej prawicy każdy sposób, by zmusić Żydów do wyjazdu z Polski, był dobry.

W tych ostatnich fatalnych latach Żydzi nie byli zupełnie pozbawieni polskich przyjaciół i sojuszników. Lewica głośno wyrażała swój sprzeciw i nawet w ramach rządu istniał konflikt między frakcjami bardziej autorytarnymi i bardziej liberalnymi. W 1937 roku prezydent Warszawy Stefan Starzyński wygłosił transmitowane na cały kraj przemówienie w obronie praw Żydów. Tysiące polskich robotników przyłączało się do strajków solidarnościowych. Niektórzy polscy studenci przyłączali się do żydowskich kolegów i, broniąc praw Żydów, sami padali ofiarą przemocy. Uczeni i intelektualiści potępiali przemoc i rządową dyskryminację. Niektórzy z najbardziej prominentnych profesorów w Polsce nie zgodzili się na respektowanie „getta ławkowego”. Rektor lwowskiego uniwersytetu zrezygnował ze stanowiska właśnie z tego powodu. W przededniu inwazji niemieckiej w 1939 roku antysemicka fala zaczęła słabnąć. Zagraniczni obserwatorzy odnotowali rosnącą dezaprobatę dla przemocy i propagandy, a w wyborach samorządowych w 1938 roku skrajni narodowcy ponieśli druzgocącą porażkę. Zwycięstwo odniosły takie partie, jak Polska Partia Socjalistyczna, wyrażająca sprzeciw wobec antysemityzmu.

Reakcja Kościoła katolickiego na falę antysemityzmu w Polsce w latach trzydziestych XX wieku stanowi główny przedmiot zainteresowania tej książki. Zazwyczaj przyjmuje się, że najlepiej oddaje ją słynna wypowiedź kardynała Hlonda, w której potępił on przemoc, lecz zaaprobował bojkot gospodarczy. Jego stanowisko korespondowało ze stanowiskiem rządu. Zdecydowanie inną pozycję zajął jeden z czołowych świeckich członków Kościoła katolickiego, hrabia Antoni Sobański, który krytykował księży tolerujących rozprowadzanie antyżydowskich pamfletów pod drzwiami kościołów. Kaznodzieje, pisał, bardziej obawiają się wpływu filmów erotycznych na młodych ludzi niż wpływu antysemickiej propagandy. „Czyż bojkot żydowskich towarów nie kończy się zawsze atakami na żydowskie sklepy, a wreszcie na samych Żydów?”. Troska o współwyznawców stawała się usprawiedliwieniem dla nienawiści.

Hrabia Sobański nie był jedynym Polakiem, który krytykował Kościół za jego reakcję, a raczej brak reakcji, na antysemityzm. Ale postawa przedstawicieli Kościoła katolickiego wobec Żydów obejmowała coś więcej niż tylko troskę o współwyznawców. Zawierała coś więcej niż tylko tolerancję dla antyżydowskiej propagandy.

Żydzi w Polsce mieli naturalnie odmienne zdanie niż Kościół katolicki w fundamentalnej kwestii stosunków między Kościołem a państwem: czy Polska powinna być państwem katolickim, czy świeckim? Niezgoda w tej sprawie musiała oczywiście wpłynąć na inne kwestie.

PS. W ostatnich 15 dniach dwie osoby próbujące dopisać komentarze do moich wpisów ujrzały taki komunikat:

Nie możesz dodawać komentarzy do tego blogu. Twój login lub adres IP został zastrzeżony przez autora blogu / administrację serwisu.

Zaręczam, że to nie moja robota. Ustawienia mego bloga nie monitorują komentarzy. Już zwróciłem się na forum Bloksa o naprawienie sytuacji – jeśli i Tobie zdarzyła się ta przykrość, powiadom mnie o tym na prive'a.