To, co powiedział. Dobrzy poeci na ogół myślą, a potem piszą.

Wydrukował te linie w piśmie „Globo” w niecały tydzień po napadzie USA na Afganistan. Oryginał znajdziesz klikając tu, a poniżej – tekst po polsku. Widzę w Sieci, że poetę już  opublikowano u nas (choć nie wiem co) – w marcu 1992 roku w miesięczniku „Okolice”. Jest tłumaczony intensywniej na inne języki: angielski, niemiecki, włoski, francuski, hiszpański i litewski.

A że go lubię, to mu wybaczam nawet jego matematyzowanie w tym tekście.

Umysły proste i złożone

Affonso Romano de Sant'anna

Ta wojna w Afganistanie pomaga wyjaśnić, że toczy się walka między umysłami prostymi i złożonymi.

Umysł prosty jest jak linia czy płaszczyzna.

Umysł złożony jest zakrzywiony, jak elipsa.

Umysł prosty wierzy, że dodając dwa do dwóch dostaje się cztery.

Umysł złożony wie, że dodając dwa do dwóch można dojść do różnych wyników, a wśród nich nawet do czterech.

Umysł prosty utrzymuje, że w linia prostej znajdzie się najmniejszą odległość między dwoma punktami.

Umysł złożony wie, że wszechświat jest zakrzywiony i dlatego także krzywa może dać najmiejszą odległość między dwoma punktami.

Umysł prosty wierzy, że co nie jest białe, jest czarnym.

Umysł złożony wie, że jest widmo barw i że tą paletą osiąga się tęczę.

Umysł prosty mówi wściekle: oko za oko, ząb za ząb.

Umysł złożony rozważa, jak Gandhi, że mówiąc oko za oko, wszyscy staniemy się ślepi i bezzębni.

A więc ta wojna ma swoją stronę wychowawczą dla tych, którzy czegoś chcą się nauczyć.

Pamiętacie od kiedy dzielimy świat na lewicę i prawicę?

To topologiczne nieporozumienie. Tylko dlatego, że w czasie Rewolucji Francuskiej, w Zgromadzeniu Narodowym, ci, co chcieli zmian siadali po lewej, a chcący zachowania stanu rzeczy – po prawej stronie, wszyscy zaczęliśmy myśleć o tych pozycjach.

Lecz wkrótce krew spływająca spod szafotów pokazała, że płynęła z lewicy, płynęła z prawicy, płynęła z centrum.

Ani Hitler nie był z prawicy, ani Stalin z lewicy.

Hitler i Stalin mieli po prostu zboczone umysły.

To, co widzimy wokół Afganistanu nie jest konfliktem świata Islamu i świata chrześcijaństwa.

To konflikt umysłu prostego i złożonego.

Umysł prosty nie widzi niuansów.

Dla niego to dobro przeciw złu, słuszne przeciw błędnemu, Zachód przeciw Wschodowi.

I można dostrzec wśród ludzi Zachodu umysły proste, a wśród ludzi Wschodu umysły złożone.

I można, nawet wśród twierdzących, że są z lewicy czy z prawicy, odnaleźć tych z umysłami prostymi i z umysłami złożonymi.

Oglądam w tych dniach wiele rzeczy napisanych przez pisarzy. Myślimy, że artysta i intelektualista ma zdolność radzenia sobie z prostym i ze złożonym. Nie zawsze. Choć są intelektualiści starający się dostrzec niuanse konfliktu, inni, jak Oriana Fallaci czy Salman Rushdie, nastają na prostoliniowej reakcji słownej.

Terrorysta ma umysł przerażająco prosty.

Wojujący, nie koniecznie wojskowy, ma umysł uzbrojony w prostotę.

Pacyfista, nawet pacyfista, może mieć umysł bezbronnie prosty.

Sztuka nie jest rzeczą prostą, choć niektórzy ją upraszczają w przepisach, przedmiotach konsumpcji i w reklamie.

Bruneleschi i Alberti, którzy odkryli w Odrodzeniu perspektywę, nie mieli prostych umysłów. Nie miał go Goya. Nie miała go Clarice Lispector. Nie miał go Guimarães Rosa. Bach był po prostu złożony.

Umysł złożony jest zawsze otwarty na nowe wymiary. Newton odstrzegł nowe wymiary we wszechświecie. Einstein dodał czwarty wymiar. A teraz Stephen Hawking mówi nam, że jest co najmniej 21 wymiarów czy odmiennych rzeczywistości.

Popatrzmy na biologię. Jajko nie jest kwadratowe. Serce nie nie jest prostokątne. DNA to spirale szukające siebie w niekończącym się balecie krzywych.

Popatrzmy na galaktyki. I na wiatr. I na wulkany. I na burze. Nie są proste, nie maszerują w linii.

Miłość, ach, miłość, nigdy, nigdy nie była prostą rzeczą.