Świetnych blogów bezlitośnie analizujących mechanizmy pseudonauk i różnych odmian paranauk nie brak nam w blogosferze – choć nie kolekcjonuję linek do nich to nawet tu, w kolumnie po prawej stronie, są odesłania do paru pięknych przykładów. Są prowadzone przez dobrych specjalistów i nie zrównałbym im jakością gdybym chciał robić konkurencyjne wpisy. Proszę więc potraktować przytoczony poniżej krótki cytat z eseju Stanisława Lema O poznaniu pozasmysłowym (z tomiku „Rozprawy i szkice”) jako sentymentalny powrót do tekstów Mistrza, przywołany lekturą książki jego syna, Tomasza Lema „Awantury na tle powszechnego ciążenia”. Niewykluczone, że zbierze mi się na parę słów i o tej książce, a także na jakieś późniejsze cytaty z uroczych „Dyktand”, które z pewnością były improwizacjami. Przyznajmy, że nie każdy polonista potrafi takie teksty na dyktanda lekkim ruchem płetwy komponować:

W starym młynie skrzypiało, chrzęściło i piszczało. Diabli młynarza brali. Pierwszy, wraziwszy mu widły w krzyże, ciągnął. Drugi, zagryzłszy młynarzową, doduszał kocura, który mu ogon nadgryzł i czoło podrapał. Czart trzeci wziął młynarza na rogi, lecz spróchniały róg trzasnął, a zmieszany diabeł musiał pomagać sobie kozikiem.

Ale te rozkosze na kiedy indziej. Dzisiaj wzorcowo spokojna uwaga Stanisława Lema o chwale i upadku mediumizmu.

Na przełomie [poprzedniego] wieku święcił triumfy mediumizm. Były media tak sławne jak Eusapia Palladino, z pochodzenia wieśniaczka włoska, która na seansach skupiała wokół siebie naukowe sławy czasu i doprowadziła do konwersji na okultystyczne przekonania paru bodaj świetnych uczonych. Potem zdemaskowano ją w oszustwach, lecz nie straciła od tego wszystkich zwolenników, wierni utrzymywali bowiem, że oszukiwała tylko gdy słabły jej przyrodzone umiejętności, ażeby nie rozczarować uczestników seansu. Jak widać, volenti non fit iniuria. Ale nie w tym pointa anegdoty. Media życzyły sobie gęstego mroku, a właściwie były tu jedynie rzecznikami zjaw i fenomenów ektoplazmatycznych, które nie chciały przy świetle doprowadzić stolików do wirowania ani wykonywać tysiąca innych zagadkowych czynności, dokładnie skatalogowanych w bezliku protokołów. Na argumentację racjonalną – że światło jest wąskim wycinkiem widma elektromagnetycznego, i jeśli nie szkodzą zjawiskom promienie podczerwone byle kaflowego pieca, to nie mogą im też zaszkodzić promienie wysyłane przez lampę – fenomeny nie odpowiadały, uparcie tkwiąc na zajętych pozycjach. Cóż się z nimi stało w końcu? Toż były ich, jak powiedziałem, literalnie tysiące, a przy tym większości tajemniczych objawów seansowych nie udało się rozszyfrować jako mistyfikacji. Zaszła rzecz dość trywialnie śmieszna: wynaleziono mianowicie noktowizory oraz inne urządzenia do widzenia w mroku i od tego wynalazku wszystkim mediom ich dar jakby ręką odjął.