Od początku wdania się w „migotanie słów” mam kłopot, szczególnie ostro odczuwalny przy pisaniu o najświeższej historii Brazylii. Chcę zrobić porządną robotę, ale wszystko, co ma jakąś wartość, ma sporą cenę. Gdy tyczy się specjalisty, jest ona spłacana w ciągu lat studiów i lektur i może być mniej odczuwalna przy pisaniu notki czy eseju. Ale nie jestem dziennikarzem, historykiem czy amatorem nauk politycznych i składanie łamigłówki w sensowną całość wymaga ode mnie więcej niż mogę temu oddać. Dlatego tak mi miły projekt „Poczet prezydencki”, który zacząłem w dwa miesiące po stworzeniu blogu, zawisł i czeka. Gdy już prawie wiem jak napisać kolejny odcinek odnajduję jakieś niezbyt dostępne materiały (na przykład wydawane w niskich nakładach książki dziennikarzy, zamierzone jako materiał szkoleniowy dla studentów studiów dziennikarskich), które dorzucają istotne szczegóły, modyfikują sekwencję, wyjaśniają epizod, który był uprzednio niezbyt zrozumiały – i wdaję się w dopieszczanie czegoś, co przecież nie ma być książką ani esejem dla wielkiego tygodnika, a zwykłym zapisem blogowym. Skaza charakteru, nieumiejętność przymierzenia środków do celów.

Dzisiejszy wpis, zlepek dwóch cytatów z książki „Za kulisami wiadomości” (Alexandre Garcia, „Nos bastidores da notícia”, 1990), to reakcja na te perfekcjonistyczne zapędy. Przecież lepiej coś dziś niż  cud  natury na Świętego Nigdy. (Wybacz ten wstęp wyznaniowy, już idę do tego, co ciekawe).

Alexandre Garcia ma 69 lat i jest znaczącą osobistością w brazylijskiej tv. Ma bardzo ostrych wrogów na lewicy, którzy nie zapomną mu, że był rzecznikiem prasowym ostatniego prezydenta z wojskowego cyklu po puczu z 1964, a jego szef,   João Baptista Figueiredo, prezydent z lat 1979 – 1985, ma być znienawidzony za to, że istniał, a wraz z nim wszyscy, co dlań pracowali. To taki brazylijski syndrom antykomuchowy, ale z opcjami na odwyrtkę.

Przy  zdecydowanych poglądach o dyktaturze nie mają już znaczenia fakty: że Figueiredo obiecał przejście do zwykłej demokracji i obietnicę spełnił, że nie wytaczał procesów osobom znieważającym go (tylko raz, we Floripie, uznał za konieczne powiedzieć szarżującej i bluzgającej studentce, że „moja matka nie wchodzi tu na scenę”), że za jego prezydencji nie było więźniów politycznych.

Gdy Ernesto Geisel (piękny przykład pruskiego junkra w nieoczekiwanie tropikalnej scenerii) postanowił uczynić swoim następcą szefa SNI (Serviço Nacional de Informações, brazylijska instytucja z okresu dyktatury mająca coś z FBI i z CIA), nie brakło towarzyszy broni chcących przejąć tę posadę, ale jak u komunistów, wyrażano swe projekty intrygami. (Ktoś tu pamięta jeszcze drukowanie „Trybuny Ludu” z twarzyczkami panów rzekomo wybranych do Plenum, zagranie Moczara, którym chciał zaszachować swych ideologicznych braci?) Przylepiono kandydatowi operacyjne polecenie innemu generałowi, ambasadorowi w Portugalii, zamordowania pewnego byłego admirała. Konspiracja była głupiutka, bo gdy ambasador zażądał potwierdzenia szyfrowanego polecenia otwartym prostym tekstem, dostał go. Ale ta fałszywka przyszła na oryginalnym papierze z SNI, czyli wtyczki konspiratorów były w samej instytucji.

Z pewnością każdy szef służb specjalnych ma na swoim koncie różne działania nie nadające się nawet do opowiedzenia księdzu przy spowiedzi, ale wiara, że każdy taki wysoki urzędnik jest mordercą nie różni się zbytnio od wiary w specjalnych agentów dostrzeliwujących w podsmoleńskim lesie ocalonych w katastrofie pasażerów.

O prezydencie może coś napiszę kiedyś, teraz tylko wyznaję duży szacunek i uznanie za postawy etyczne i umysłowe dla autora książki. Bycie rzecznikiem prezydenckim nie może być łatwym zadaniem. Wie się wiele, ale to nie salon fryzjerski, gdzie da się zabawić klienta anegdotami. Myślę, że był zawodowcem najwyższej klasy. I zaczął mówić więcej dopiero parę lat później.

Jego wskazówki dla kolegów-dziennikarzy są proste, ale chyba potrzebne:

Oto pierwszy z obiecanych cytatów. Wracały wtedy obyczaje dziennikarskie rodem z demokracji i fotografowie robili to, co mieli za swoje posłanie.

Czasami pojawiał się fotograf chcący zdjęcie generała na koniu. Pewnego dnia Figueiredo zniecierpliwił się ilością fotografii robionych przez Carlosa Nambę z Veja. Zsiadł z konia, obrócił się plecami do Namby i zrobił gest sugerujący, że zamierzał ściągnąć spodnie.

„Tego ujęcia pan jeszcze nie zrobił z powodu siodła. Proszę robić zdjęcie i zostawić mnie w spokoju.”

Ale książka jest naszpikowana dużo więcej znaczącymi historyjkami. Na przykład o tym, gdy Garcia opowiedział prezydentowi, że widział dokumentację z oskarżeniem o planowanie morderstwa. W poniższej narracji aluzja do historii z São Paulo dotyczy zabójstwa przez policję polityczną dziennikarza Vladimira Herzoga w 1975, rzekomego samobójstwa w celi. Sąd potwierdził winę organów policyjnych i ten moment uważany jest za decydujący w przechodzeniu od dyktatury do demokracji, ale oczywiście jeśli w dyktaturze jakiś sędzia wydaje tego typu wyrok, wyrok jest ogłoszony i sędzia żywy, to dlatego, że ktoś gdzieś dał sygnał: „rób co należy”.