Z pewną częstotliwością, wyznaczaną brakiem ciekawych konfliktów światowych, ten czy tamten polityk (przez wygłoszenie truizmów z poważną miną stający się mężem stanu) oświadcza: „Brazylia powinna być stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa”. Prasa brazylijska skwapliwie przechwytuje i powiela te oświadczenia, ale nikt się nie pili z wyjaśnianiem jak to się stało, że Brazylia teraz nim nie jest. A że Sergio Corrêa da Costa wyjaśnił mi to i owo z historycznego podkładu jej niebycia (w swojej ostatniej książce Crônica de uma guerra secreta z 2004 roku), chętnie to tu przeplotkuję.

Najpierw będzie moja infantylna refleksja jak ci dyktatorzy, prawie jak mistrzowie od miotu naleśnikiem albo od Formuły 1, podziwiają się wzajemnie. Nie chodzi mi o historyczne odniesienia, że wszyscy oni zacmokują się myśląc o Napoleonie, co już wskazuje na ich niepełną znajomość historii, ale robią sobie takie głupawe łańcuszki: Hitler podziwiał Mussoliniego (do czasu, potem go uznał za bufona), Stalin Hitlera (do czasu, potem miał mu bardzo za złe zerwanie wieczystych miłosnych paktów), Peron Hitlera (do końca, za co do dziś Argentyna płaci swoimi losami) a nawet nie taki durny dyktator jak Getúlio Vargas z sympatią oglądał Hitlera robiąc przy tym niechętne uwagi o chorych demokracjach liberalnych w stylu brytyjskiej. (Pisałem już trochę o zdarzeniach z przeszłości, które nie zawsze czyniły Zjednoczone Królestwo bliskie brazylijskim sercom).

Brytyjczycy dali się we znaki Brazylijczykom na początku wojny. Brazylia była neutralna z podzielonymi sympatiami, skłaniającymi się bardziej ku stronie niemieckiej. A tu 1940 Brytyjczycy przechwytują brazylijskie okręty płynące z kupioną u Kruppa bronią. Szło o potężne kontrakty, zawarte jeszcze w 1938 roku, Brazylia kupiła m.in. ponad tysiąc dział, a wartość kontraktu przekraczała 8 milionów ówczesnych funtów szterlingów. Część dotarła do Brazylii przed blokadą morską brytyjczyków, drugi transport w kwietniu 1940 był przetrzymany przez brytyjczyków w Gibraltarze i długo chłapano językami nim go puszczono w dalszą drogę, ale oznajmiono, że kolejnych transportów nie przepuszczą. I zatrzymali okręt Siqueira Campos z 400 marynarzami i mnóstwem sprzętu, płynący do Lisbony.

Brytyjczycy żądali dowodów, że broń była uprzednio zapłacona. Naturalnie, dług brazylijski stanowiłby przyszłe dofinansowywanie walczącej strony. Kontrakt był skomplikowany, większa część zakupu była spłacona, ale przecież w takich interesach nie ma prostoty, rzecz wyglądała źle dla Brazylii, bo przywiezione już części broni bez reszty dostaw nie miały sensu. I na dodatek, po paru dniach, w listopadzie i grudniu 1940 roku, dwa mniejsze okręty też były przechwycone przez flotę brytyjską.

Na naradzie rządowej minister wojny Eurico Dutra (późniejszy demokratycznie wybrany prezydent) zażądał wypowiedzenia wojny Zjednoczonemu Królestwu. Na szczęście dyplomaci Stanów przekonali Brytyjczyków, by przepuścili brazylijskie okręty. Dali się przekonać dość szybko, wizja nacjonalizacji rozlicznych przedsiębiorstw brytyjskich w Brazylii miała dla nich bardzo niemiłe aspekty i rząd brytyjski ogłosił, że uwalniał towary zatrzymane jako przemyt, stanowiące w istocie ładunek bawełny oraz argentyńskich perfum (wie man weiß, Krupp – znana firma kosmetyków).

Dzięki temu na bankiecie 31 grudnia dla Sił Zbrojnych, prezydent dyktator Getúlio Vargas mógł wygłosić przyjazny neutralny opieprz rządu Jego Królewskiej Mości.

Konsekwencją wewnętrzną tych zdarzeń było zacieśnienie kontaktów ze Stanami, co w styczniu 1943 doprowadziło do spotkania Vargasa z Rooseveltem i brazylijskiej deklaracji wojny z Osią. Argentyna szła inną drogą. W czerwcu 1943 roku Peron obejmował władzę ogłaszając „los Argentyny zależy od niemieckiego zwycięstwa”. Źle było z tym losem i w ostatnim miesiącu trzeba było dla zachowania twarzy wypowiedzieć ukochanemu niemieckiemu dyktatorowi wojnę, ale potem w pewnym sensie się zrehabilitowali. Przed faszystami. Ale o tym innym razem.

Teraz tylko chciałem wyjaśnić czemu niewiele brakowało, by nie zablokowano wejścia Argentyny do nowo utworzonego ONZ. Nie tyle gorące protesty państw z Ameryki Południowej pomogły, ważniejszy był początek Zimnej Wojny.

Brazylia, po zwycięskiej w wojnie stronie, z całą chwałą wchodziła do ONU (i kto wie czy Oswaldo Aranha nie stworzył jej najlepszych momentów na samym początku jej istnienia), ale uprzednich incydentów Zjednoczone Królestwo nie zapomniało Brazylii. I do dziś ten kraj nie jest stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa.

Aaa, kotki dwa,
wszystko pięknie się składa...