W oglądanym przed paru dniami filmie Normana Jewisona „Deklaracja” („The Statement”, koprodukcja kanadyjska, francuska i brytyjska) zaskoczyła mnie data jego pojawienia się. Styl narracji początkowo sugerował coś znacznie starszego, ale okazało się, że film jest dość nowy, z 2003 roku. Recenzja (zresztą niewiele warta) podaje powiązania z realnymi wydarzeniami, które w fabularnej formie zaowocowały powieścią, a po paru kolejnych latach – filmem. Wierzę podanym w innym miejscu opisom, że Michael Caine nie brał skryptu do domu do studiowania, nie przekonuje ta jego kreacja i w ogóle o wartościach artystycznych dużo się tu człowiek nie nagada. Ale gdy sławny reżyser i producent robi skoki między „Jesus Christ Superstar” i tym filmem, warto przyjrzeć się omówieniom, bo coś to znaczy. No i znalazłem tu zdania wyjaśniające jego motywację emocjonalną, gdy mówi on o Francuzach:

Nie unikajmy kwestii: kolaborowali z Niemcami, ale nikt nigdy nie chce o tym mówić. Oglądałem filmy dokumentalne kręcone przez rząd Vichy, grane we francuskich kinach w 1942, 1943 – najokropniejsze, rozwrzeszczane, antysemickie materiały jakie w życiu widziałem. A przy tym we Francji każdy (rzekomo) był członkiem Ruchu Oporu. No, jeśli wszyscy oni byli w Ruchu Oporu, to jak do cholery wyzbyli się 77 000 Żydów? Sami Niemcy to zrobili? Zawsze mnie gnębiło to pytanie.

Nie nasz problem, prawda, że kanadyjski reżyser zabiera się za francuską przeszłość. Dobrze im tak. Kolaborowali. My nie mamy takich dylematów... chociaż przyjaciel nakłania mnie do przeczytania „Wehrmacht gefolge” (to po polsku...), opowieści Żyda chodzącego po Breslau w mundurze pomocniczej formacji, który ani pomyślał o wyjeździe do Warszawy, bo tam by go szybko jako Żyda rozpoznali, niezależnie od munduru. Więc może to nasze szczęście, że w kraju, który miał potężną Armię Krajową (pół miliona ludzi, słyszałem) złe siły próbują tylko atakować niedobrymi filmami w rodzaju „Oporu”, w którym mało przejrzyste (łagodnie mówiąc) postacie braci Bielskich robią za żydowskich aniołków.

No dobrze, ale jeśli kiedyś dobry reżyser z dobrym scenariuszem złapie się nam za historię, jak wtedy będziemy śpiewać? O ile lepiej by było gdybyśmy sami umieli snuć takie domowe opowieści. Ale to nie jest możliwe. U nas czegoś podobnego nie było.

Więc będzie leżała przy drodze bańka ze smrodem i sama z siebie nie zniknie. Kiedyś ktoś ją kopnie i będziemy mieli wiele powodów do oburzenia jak taki szlachetny katolicki naród może być tak niecnie szkalowany.