Przed paru dniami kwik przypomniał mi, że ktoś chcący myśleć i przetwarzać myśli, a później z innymi o nich rozmawiać, powinien szukać tych myśli u najmądrzejszych dostępnych ludzi. A przyznam, że nie zawsze pamiętałem o tym i zamiast czytać bardzo mądrych, czytywałem dość niemądrą prasę. Postanowiłem wrócić do dobrych zasad (wiesz, taki program odzyskiwania formy z Rocky, bieganie po schodach) i pobiegłem do fundacji Edge, do której przecież „od zawsze” miałem zakładkę na blogu. I w nagrodę jako jedno z pierwszych spotkań dostałem do lektury uwagi Freemana Dysona, od którego w papierze i w formie elektronicznej tyle już się nauczyłem. Tym razem opowiada jak w zeszłym roku pod wpływem nowych informacji musiał zmienić poglądy na ważną sprawę, do której od lat nie wracał. Chodzi o to czy to zrzucenie amerykańskich bomb nuklearnych przyniosło kapitulację Japonii.

Najlepiej przeczytaj to w oryginale. Ale jeśli to jest niemożliwe, streszczę tu jego relację.

Wydana w 1954 roku książka Roberta Butowa analizowała tę kwestię, autor pytał przywódców japońskich, którzy mieli udział w podjęciu decyzji czy bez owych bombardowań Japonia by wówczas poddała się. Odrzekli mu, że nie wiedzieli i to zostało zapamiętane jako odpowiedź.

Lektura pewnego artykułu w wiosennym wydaniu z 2007 roku w piśmie „International Security” przyniosła zmianę poglądów. Nowa analiza dostępnych dokumentów i dzienników osobistych – a także przekonanie, że strzałka czasu nie pozwala faktom na działanie wstecz, dowodzi, że dla najwyższego japońskiego dowództwa eksplozja była czynnikiem drugorzędnym w momencie podejmowania decyzji, czyli wypytywani przez Butowa Japończycy kłamali. Czemu ukrywali przyczynę kapitulacji? Wystarczy powiedzieć jaka była ona: sowiecka inwazja na Mandżurię. 6 godzin po otrzymaniu informacji o jej rozpoczęciu Najwyższa Rada była zgromadzona, dyskutując o poddaniu się – i wieść o zbombardowaniu Nagasaki dotarła gdy dowództwo już obradowało. Wspomnienie przegranej z Rosją wojny z 1905 upokorzenia inwazji rosyjskiej z 1895 roku było bolesnym podobieństwem i łatwiej było uznać oficjanie wyższość amerykańskiej broni niż rosyjskiej armii.

Dwie refleksje nasuwają się przy tym. Jeśli tak stały sprawy, to chyba Rosja mało uszczknęła z łupu? Wyspy Kurylskie to nic w porównianiu z wpływami Stanów na Dalekim Wschodzie. A po drugie: Amerykanie mogą zrozumieć, że to Rosja była głównym czynnikiem. Dyson może to zrozumieć. Dla polskiej prawicy to zrozumienie może być trudniejsze. Zrób mi miłą niespodziankę, powiadom mnie jeśli okaże się, że się mylę.