Wyznaję, że wszedłem na błędną ścieżkę. Chciałem wdać się jak najszybciej w fascynującą historię stosunków dyplomatycznych między Stanami Zjednoczonymi a Imperium Brazylii. Powstanie tego pierwszego tworu państwowego jest niezgorzej znane w Polsce. Ale to Imperium... Operetkowo ono brzmi, prawda? Ale nie powinno. Encyklopedie mówią, że co do wymiaru to było dwunaste największe imperium w historii. Więc to nie przedmiot żartów.

Tak krótko jak potrafię (czyli wcale nie krótko), wprowadzę osoby z tym tworem związane, bo jak przekonać do przejęcia się dramatem jeśli nie widać nawet sylwetek?

Wydaje się, że królowie i cesarze nie mieli aż tak klawego życia... Żenią portugalskiego 18-latka księcia Jana w 1785 roku z 10-letnią córką króla Hiszpanii. Miał mieć z tego pierwsze radości po pięciu latach. Trzy lata po ślubie płacze słysząc o śmierci starszego brata (zabiła go ospa), podobno bardziej ze smutku, że będzie musiał być królem. Konieczność przejęcia władzy pojawia się już w 1792 roku z powodu choroby umysłowej jego matki. Miała rzekomo dojść do tego stanu z wyrzutów sumienia, że nie pozwoliła na zaszczepienie syna przeciw ospie. Wprawdzie oficjalnie szczepionki wprowadził Edward Jenner w 1798 roku, ale proces wariolacji, czyli w gruncie rzeczy szczepienia był już od kilkudziesięciu lat stosowany w Europie.

Dworskie grupy utrzymujące władze czynią go jedynie Księciem Regentem. Co za czasy na rządzenie – królobójcza Francja, potem Napoleon, który dla osłabienia Anglii napuszcza Hiszpanię do wojny przeciw Portugalii ... Bo od dawna Portugalia tak jest zależna handlowo od Anglii, że choć nie jest formalnie jej kolonią, w praktyce spełnia tę rolę. A Napoleon żąda zamknięcia dla Anglii portugalskich portów, czyli handlowego samobójstwa Portugalii.

I by utrudnić życie, hiszpańska żona konspiruje przeciw mężowi i stara się zająć jego pozycję. Carlota Joaquina to jej imię. To tak dla porządku, żeby wiedzieć kogo unikać jako kandydatki na żonę.

W lipcu 1807 roku kończy się kluczenie, Napoleon stawia ultimatum: zamknięcie portów dla Anglii albo wojna z Francją. 3 listopada książę Jan zgadza się i na znak poddaństwa śle Napoleonowi brazylijskie diamenty. Anglicy opuszczają Portugalię, lecz – niespodzianka – po paru dniach dwór i wielka część arystokracji też. 27 listopada na 67-metrowym okręcie sceny przypominały chyba to, co widzieliśmy w kinie w trzeciej klasie Titanica. Pośpiech był znaczny i wsiadano bez skarbów a nawet nie zawsze w pełnej garderobie. Ale Książę Regent zdołał wywieźć połowę Skarbu portugalskiego, co zmusiło napoleońskiego generała Junota do przetapiania srebra znajdowanego w pałacach i kościołach, by opłacić koszty utrzymania francuskiej armii. Nie zdołał dotrzeć do Atlantyku dostatecznie wcześnie, wielka flota (o jej dokładnych wymiarach do dziś dyskutują historycy, zapewne koło 50 pływających jednostek, wiozących kilkanaście tysięcy osób) chroniona przez angielskie okręty wojenne właśnie wypłynęła z Lisbony. Wtedy powstało powiedzonko ficou a ver navios (zostało mu zobaczenie okrętów), dziś znaczące: przyjście za późno, spóźnienie się na coś ważnego.

Wyższe klasy uciekły, reszta ludu nie. W wojnie z Francuzami zginęło ponad 250 tysięcy Portugalczyków, a wszystkich ich przed wojną było zaledwie 3 miliony.

O przeniesieniu rządu portugalskiego do Brazylii myśleli i mówili co mądrzejsi ludzie już od połowy XVII w., ale nikt nie wyobrażał sobie, że to by miało nastąpić w tak polowych i improwizowanych warunkach.

Ochrona przy przepływaniu przez Atlantyk była wspaniałym interesem dla Anglików. Zapewne zyskali na tym więcej niż Kolumb w swych trzech wyprawach. Natychmiast otrzymali (choć zwrot: „wymusili” byłby właściwszy) otwarcie brazylijskich portów dla siebie i wielką ilość przywilejów, z których jeden może wielu osobom skojarzyć się z czymś ze świeższej historii: niezależność od portugalskich praw. Tyle, że wtedy miało to więcej sensu, chodziło też o wolność wyznania i niepodleganie Inkwizycji.

Otwarcie portów brazylijskich, cios ekonomiczny dla Portugalii, było początkiem wolności ekonomicznej dla kolonii. W gruncie rzeczy przestawała być kolonią. Portugalii. Stawała się de facto kolonią Anglii.

Mija parę lat, era napoleońska kończy się, Święte Przymierze wprowadza swój porządek w Europie – i nowe klasy rządzące w Portugalii (dawna arystokracja popłynęła do Brazylii) nadają w roku 1816 księciu Janowi tytuł króla. Koronacja następuje w następnym roku w Rio de Janeiro. Może nie tyle lud portugalski chce go widzieć w domu co raczej nowa rządząca klasa chce go kontrolować i wreszcie zobowiązują go do powrotu w 1821 roku. Wraca on do Portugalii z 4000 dworzan, ale zostawia syna jako regenta. Książę Pedro ma w owym momencie 23 lata.

Ciekawa to postać, ten król Jan VI. Chyba ciekawszy z daleka, gdy po prawie 200 latach nie trzeba go wąchać. Są zapisy, że nikt go nigdy nie widział kąpiącego się. A z powodu dobrego apetytu zwykł był trzymać w kieszeniach całe gotowane kurczaki. We wspomnieniach pisanych na wyspie Św. Heleny Napoleon skarżył się, że to był jedyny monarcha, który go wykantował. Brazylia wiele dobrego mu jest winna, i zostanie to chyba na inną notkę, ale tu trzeba wspomnieć, że to on sam sprawił, że przywieziono do Brazylii z Afryki krzaki kawy.

W Portugalii zaczęły się natychmiastowe naciski, by z powrotem skolonizować Brazylię, i to było podkładem historycznym decyzji o uniezależnieniu się Brazylii od swojej macierzy. To od ekonomicznej strony, a jeśli chodzi o personalia, podobno Pedro bardzo sobie cenił swą wolność od dworzan i taty. Jego królewski ojciec wrócił do Europy mówiąc: „wreszcie spotykam ziemie zaludnione przez ludzi; przez 13 lat żyłem w ciemni widząc tylko Murzynów i Mulatów”. Ale właśnie na obecność Murzynek i Mulatek książę Pedro nie narzekał.