Ten wpis przypomina mi, że stary (ale jakże często zapominany) dylemat czy natura jako taka istnieje czy też jest (w takiej formie w jakiej chcielibyśmy ją postrzegać) konstruktem myślowym osobników wyalienowanych w procesie cywilizacji. Wydaje się, że aby móc mówić o naturze, ba dostrzegać jej istnienie trzeba znaleść się na obszarze eksterytorialnym, tejże "natury" pozbawionym.

Jedno jest pewne: tzw. naturalne środowisko pojawiło się jako pojęcie dopiero przed 40 laty. Przedtem żadnego środowiska nie było. Był las, łąka, zarośla, rzeka. Były wydmy i plaże. Góry i doliny. Srodowiska nie było. Gdy opowiadam dziecku o świecie bez środowiska - dziecko patrzy na mnie z niedowierzaniem podejrzewając szwindel.

Rzeczywiście wydaje się, że nawet przodkowie Indian mają dość czyste ręce jeśli chodzi o niszczenie przyrody: Blame North America megafauna extinction on climate change, not human ancestors . Nad ekologicznością Indian warto się poważnie zastanowić, bo przecież całkiem możliwe, że nawet świadomie wyrzekli się koła w zastosowaniach drogowych. Kiedyś ktoś w telewizorze tłumaczył, jak bardzo proekologiczne były azteckie ofiary z ludzi, już nie pamiętam szczegółów, ale chodziło jak zwykle o uratowanie świata przed zagładą. Proekologiczne, jak sądzę, było również niewolnictwo, które najpiękniej rozkwitło właśnie na terenach obu Ameryk. Może coś proekologicznego jest już w tamtejszym klimacie?

Udomowienie zwierząt i rozwój rolnictwa na pewno poprawiły nam samopoczucie, uzyskaliśmy znaczną kontrolę nad źródłami pożywienia. Zamiast codziennie modlić się o powodzenie w łowach wystarczyło raz na jakiś czas pomodlić się o deszcz, bogowie przenieśli się z lasu do nieba. Ale to drobiazgi. Zerwanie ścisłych związków z przyrodą miało jeden niebagatelny skutek. Zaczęliśmy stopniowo szanować każde życie ludzkie. Wcale nie dlatego, że nie trzeba już było porzucać przeszkadzających w wędrówce starców. Raczej dlatego, że gdy ucieczka okazała się marną strategią, ważne stało się uzyskanie przewagi liczebnej. Militaryzm stał się źródłem humanizmu i zaowocował różnymi prawami człowieka itd. A w końcu, całkiem okrężną drogą, wracamy jednak do punktu wyjścia, tzn. zaczynamy chcieć być równie ekologiczni jak Indianie.

Smutne zajęcie z wchodzeniem na scenę po przedstawieniu, szminka jeszcze z czoła ścieka - i już trzeba wyjaśniać co przedstawiona przed chwilką persona miała na myśli gdy mówiła co mówiła. Widać aktor sknocił rolę, skoro musi się tłumaczyć.

A może to nie jego wina? Może w tekście było magiczne zaklęcie sprawiające, że każdy od usłyszenia go zaczynał słuchać do środka a nie na zewnątrz?

No bo ja użyłem zwrotów o "rwaniu powiązania z otoczeniem" i że "przybysz nie zna zastanej natury, nie uszanuje jej". Najbardziej wartościujące wyrażenie w tekście to ostatnie słowa, że " przyjedzie nam za to płacić" - idzie o zmiany. Ale i tu nie powiedziałem, że zapłacimy za drogo albo że powinniśmy zrezygnować z zakupy.

I nie mówiłem o środowisku (z wszelkimi modnymi konotacjami), myślę, że "otoczenie" nie jest tak naładowane ideologią. A przede wszystkim nie mam tęsknoty za niemożliwą przeszłością, rzeczy działy się dość podobnie na wielkich połaciach świata, więc w owym okresie nie było realnych społecznie alternatyw. I nie winię pra-człowieka za wszystko, bo zgadzam się, że wiele zmian miało skalę daleko przekraczającą ludzkie możliwości.

Chodzi mi dużo bardziej o śmieszność naszego widzenia ludzi jako najistotniejszego zjawiska na Ziemi. Nie pamiętam dobrze danych, ale wydaje mi się, że biomasa zlepiona z robaków wielokrotnie przekracza biomasę z kręgowców. Kwik wspomniał niedawno 200 m głębokości wody, w której możliwa jest fotosynteza. W ziemi pod naszymi nogami nie idzie to aż tak dobrze, ale kilka, a czasami kilkanaście metrów nie przeszkadza w rozwoju życia.

Pomysł o masach ludzkich jako potrzebie przetrwania grup i militaryzmie jako czynnikowi postępu jest błyskotliwy, ale chyba łatwiej nacieszyć nim oczy niż przy nim się ogrzać. W pełni popieram ideę, że militaryzm to główny i stały czynnik napędzający naukę (przecież łuk sprzed 15 tys. lat to taka dzisiejsza bomba atomowa), ale Teoria Okresu Ucieczek nie wydaje mi się udowodniona i ma lekką skazę: jeśli świat jest napchany, to uciekanie się nie rozwinie, bo po co? A jeśli nie jest napchany, to po co opuszczać znane okolice? Myślę, że największe migracje miały powody klimatyczne, więc niekoniecznie miały cechy ucieczki.

Co do Indian: po pierwsze, tylko nieliczne ich cywilizacje wdały się w niewolnictwo i to te właśnie najwcześniej padły. A co do migracji ich bogów, to znaczna ich część wdawała się tak w łowy jak i w niewyrafinowane uprawy - myślę o Południowej Ameryce. I do dziś ich bogowie mają leśne i zwierzęce cechy.

Jeśli nie mam racji to chętnie się jej nauczę, ale proszę nie wskazywać mi dzieł 5-tomowych. Myślę, że nawet skomplikowane racje mają swoje wersje "for dummies".

A tak naprawdę, naprawdę, to żałuję, że nie uczą dziś w szkołach o doktrynie podpisów. Ten brak pomaga w stwarzaniu wrażenia, że nauka to taki ciągły postęp i to taki postęp co idzie do przodu a nie do tyłu albo na bok. I unika się w ten sposób refleksji, że może za 200 lat będą mieli wiele uciechy czytając o naszych poglądach na świat. Mówię o 200 latach, bo jeszcze w XIX w. doktryna podpisów była bardzo poważana.