Nigdy nie byłem ani rasistą, ani antysemitą. Swoją edukację rozpocząłem od nauki wierszyka "Murzynek Bambo", napisanego przez polskiego Żyda Juliana Tuwima.

Świetne wprowadzenie do tematu. Wyszło spod klawiatury blogera ze zgrupowania blogerów... Ależ, ależ, nie będziemy mówić niepotrzebnych rzeczy. Po takim wstępie jest zupełnie jasne która platforma podtrzymuje takie wyznania.

Parę tygodni później Bambo pojawił się w mnogich tekstach, a to za sprawą wezwania Polskiego Dalajlamy. Rzekł nasz Święty Człowiek:

Choć tutaj bracie. On się nie mył wcale. Zobaczcie...

Wiele osób broniących Naszą Opokę Wiary oraz Murzynka Bambo ogłosiło, że Niemyty Brat zachował się sportowo i wcale się nie obraził. Niewielu przytacza jego wypowiedź, a warto to zrobić:

Z wielką tremą chcę dziękować Panu Bogu i was wszystkich szczególnie Radio Maryja za wszystko co słyszałem tu nauczyłem o Polsce.

Wprawdzie brzmi to jak mieszanka drwiny i groźba, myślę że jednak była to przygotowana uprzednio mowa – i prawdę mówiąc nawet gdyby ten kapłan rozumiał wszelkie niuanse sytuacji, co niby miał zrobić?

Inny moment wart podkreślenia, bo to tu jest jądro problemu: jak się zachował tłum wycieczkowiczów słysząc zapowiedź Popularnego Konferansjera? I ta reakcja tłumku jest argumentem odpierającym niesłuszne ataki wrogich ośrodków, że niby Polacy są rasistami.

Zdrowy rozsądek sugeruje, że dobrze jest zapytać zainteresowanych co myślą o tym – i Bambo jako obiekt testowy jest naturalnym wyborem. Ale 5 lat temu usłyszałem od osoby kształconej i gramotnej oświadczenie tak brzmiące:

A wiesz Ty, że afrykańscy studenci w Polsce znający wierszyk strasznie się oburzają na rasizm tegoż?

Czyli nie dla nas testy, bo my i tak wiemy lepiej. Nie był to pijany wyskok bezmyślnej kobiety, oświadczenia tego typu znajduję często w sieci. Ot, pewna pani z wyżej nienazwanej platformy oświadcza z dezaprobatą:

Mamadou Diouf z Senegalu uważa ten wierszyk za rasistowski. Jeśli ktoś uważa inaczej, tym gorzej dla niego.

Nawiasem, tekst Mamadou z jasną i grzeczną argumentacją został opublikowany w Tygodniku Powszechnym, a wraz z ciekawymi komentarzami znajduje się tutaj. Wsród nich wyróżniają się uwagi podpisane przez Paul_RUNIGA. Też logiczne i rzeczowe, ale my nadal wiemy lepiej i nie będą nam rasistowscy Czarni mówili co my możemy a czego nie. Murzynek jest nasz.

A ta pani, co strofuje Madamou, używa tematu jako prowokacji:

Mam jeszcze jedno pytanie: jak mam nazywać wypiek, pyszne ciasto z dużą ilością kakao, zwane popularnie....a niech tam, murzynkiem? Są jakieś propozycje?

Dla jasności obrazka: jej tekst oraz równie rozkoszne komentarze po nim są z zeszłego roku, czyli temat jest niezależny od żarcików częstochowskich.

Gdyby to o ową blogerkę chodziło, nie odzywałbym się, bo jeśli ktoś szuka zaczepki, a nie widząc jej ładuje się z kolei w obronę prof. Jerzego Roberta Nowaka, okrutnie niedopuszczonego do wykładania na Uniwersytecie Wrocławskim, to chyba należy grzecznie przejść na drugą stronę ulicy. Ale są inni ludzie, na przykład autor blogu arkadija. To jedna z wielu osób ze sporą niewinnością broniących na różne sposoby wiersza. Sa w tej grupie nauczycielki i przedszkolanki opowiadające jak dobrze wiersz służy wprowadzaniu nierasistowskich nastawień, są ludzie mający sentyment do swoich szkolnych lat...  Wiele jest motywów i argumentów.

Może niektóre z tych osób zechcą zobaczyć to z nieco innej strony? Moja odmienność jest w tym, że żyję w kolorowym, wieloetnicznym społeczeństwie i nauczyłem się niekiedy spoglądać na nasze polskie sprawy nieco innym okiem.

Wydaje mi się, że wierszyk pojawił się po raz pierwszy w „O panu Tralalińskim i inne wierszyki” w 1938. Może trochę wcześniej? Bez zerknięcia na sposoby jak pisano wówczas o Afryce nie ma sensu oceniać „wymowy wiersza”. To był okres działania u nas organizacji Liga Morska i Kolonialna (i przynosi mi niezmierną satysfakcję, że jej reinkarnacja została później przylepką do Ligi Przyjaciół Żołnierza). Starano się o kolonie dla Polski w różnych dzikich krajach (Brazylia, Liberia) ale duch jej odżywał w rozlicznych artykułach domagających się dla nas (to znaczy dla Polski) Madagaskaru, no bo wiadomo, Beniowski.

To nie były rojenia jednego i drugiego ogłupionego dziecka zbierającego grosze na kupienie Murzyniątka, to była organizacja pod koniec swej działalności skupiająca prawie milion osób. Na tle tego szaleństwa wierszowanka Tuwima mogła mieć sympatyczne intencje i na pewno odbijała od ówczesnego sposobu pisania o Afrykaninach. Ale przypisywanie Tuwimowi jakichś ideologicznych zamiarów nie ma większego sensu. Esej Piotra Lisiewicza sprzed 3 lat dobrze naświetla zagubienie ideologiczne tego dobrego człowieka. On miał odruchy, z filozofią było u niego gorzej.

Przypominanie o jego żydowskim pochodzeniu też jest tu nieco niedorzeczne. To był Polak z polskimi odniesieniami i skojarzeniami, może bardziej od większości wyzwolony z kołtuna, ale... Proszę popatrzeć na te strofy z „Kwiatów Polskich” (Część trzecia, Rozdział pierwszy):

Z Brazylii płynąc na Manhattan
Byłem na groźnym widowisku:
Na statku mszę odprawiał szatan
(W dzieciństwie bies o takim pysku
Wyłaniał się z sennego czadu...).
A to był czarny arcybiskup
Z Conradycznego Trinidadu.

To nie są skojarzenia talmudycznego Żyda: bies, msza – to są polskie skojarzenia. Do dziś ludowi nie jest obce zawołanie Antychryst na widok Czarnego. Wymiennie ze smoła, asfalt – i paru innymi, rzekomo dowodami niewinnego humoru. Po prostu nie umyli się.

Może to i był postępowy i sympatyczny wierszyk. Jak wytłumaczyć ludziom, że wcale nie jest nim dzisiaj? Co jest przyczyną zbiorowej głuchoty rodaków?

Najprawdopodobniej brak umiejętności wczucia się w sytuację innego człowieka. Parę dziesiątek lat temu amerykańska dziennikarka „przefarbowała się” na Mulatkę, dorobiła sobie czarne cv i po paru miesiącach odpaliła cykl artykułów wyjaśniających Białym co czuje Biały gdy go mają za Czarnego. U nas nie było takich eksperymentów. My wiemy, że oni się nie myją. Bo (jak dobrze wiemy od Tuwima) boją się, że się wybielą.

No i wnosimy dumnie naszego kołtuna w wiek XXI. I nie brak publicystów odpalających elaboraty o tym jak Afryka była zawsze problemem i nic cywilizacji nie przyniosła. Oczywiście nie słyszeli o najstarszych miastach świata, o potężnych królestwach afrykańskich, o historii metalurgii itp itd. Im to niepotrzebne. Na swoje poparcie mają bwana kubwa Sienkiewicza, uciekającego na drzewo Bambo i rozkosznego żartownisia z Torunia.

Drodzy rodacy, Muhammed to dużo częstsze imię chłopca-Afrykanina niż Bambo. Prawdę mówiąc, wątpię czy znajdzie się jakiś Bambo. Ale jeśli jesteś przekonany, że wiesz lepiej i że Afryka to lwy i baobaby i nigdy nie widziałeś reportaży z milionowych metropolii afrykańskich, to oczywiście nie będę nastawał. Każdy ma taką Afrykę na jaką sobie zasługuje.

I tylko zdumiewa, że Kapuściński był Polakiem.