Jedna z najważniejszych intelektualistek brazylijskich, profesor filozofii na USP. Urodzona w 1941. Nienawidzona przez rozlicznych polityków. Sama wdała się w politykę gdy Luiza Erundina, socjalistka z PT,  po wygraniu wyborów na prezydenta miasta São Paulo w 1989, zaprosiła ją do prowadzenia sekretariatu Kultury. Odeszła mówiąc, że była sfrustrowana ograniczeniami biurokratycznymi. W youtube jest nagranie w 10 odcinkach jej wywiadu z 1999 dla tv Roda Viva.

Autorka tak popularnego i wartościowego „Zaproszenia do filozofii” jak i monografii o Spinozie i książek o filozofii politycznej.

Tłumaczę tu urywek jej wykładu wygłoszonego na USP po przyznaniu jej przez Université Paris VIII doktoratu honoris causa. Tekst został opublikowany w 2003 w „Estudos Avançados”. Tytuł wykładu to „Filozofia jako powołanie do wolności”.

Często zastanawiałam się czemu poświęciłam się filozofii. Niekiedy sądzę, że przywoływała mnie od końca mojego dzieciństwa, z którego mam cztery żywe wspomnienia. Pierwsze to otworzenie książki mojej matki o edukacji i w pierwszym rozdziale – którego treści zupełnie nie pamiętam – znalezienie dwóch słów, których sensu nie pojęłam, ale które na całe lata pozostały mi w umyśle: Sokrates i majeutyka. Dopiero w młodości, gdy profesor João Villalobos wykładał kurs logiki, nauczyłam się znaczenia tych słów, do których z przyjemnością wracałam dla przyjemności usłyszenia ich.

Drugie wspomnienie to o otworzeniu książki mego ojca ze wstępu do psychoanalizy i odkryciu czegoś zwanego podświadomością i zdumiewającego faktu, zwanego kompleksem Edypa. Oczywiście nie rozumiałam psychoanalizy ale byłam zafascynowana skandalem, o którym czytałam. Pamiętam, że starałam się wyjaśnić podświadomość i kompleks Edypa moim przyjaciółkom ze szkoł sióstr, i że były przerażone i mi mówiły, że powinnam natychmiast iść do spowiedzi i przyjąć komunię, by się wyzwolić z okropnego grzechu zawartego w takich myślach. Ale nie poszłam do spowiedzi. Byłam zbyt zachwycona odkryciem, by się go zrzec.

Trzecie wspomnienie sytuuje się w okolicach mych jedenastu lat, gdy czytałam pierwszą powieść. Była to Quo Vadis. Przeczytałam, potem ponownie i trzeci raz, znałam na pamięć niektóre urywki, a szczególnie początek, który mnie intrygował. W istocie, już w pierwszych liniach jest narracja o Petroniuszu, który był na uczcie w pałacu Nerona i tam dyskutował z Lucanem i Seneką o istnieniu lub nieistnieniu duszy u kobiet. Bezustannie zastanawiałam się jak to było możliwe, że ktoś stawiał to pytanie, bo było oczywiste, że kobiety mają duszę. W owym okresie nie wiedziałam czy zawdzięczałam tę pewność chrześcijaństwu, ale nie wiedziałam także, że proste przyznanie duszy kobietom nie na wiele im się zdało.

[M.C. pomyliła się, Sienkiewicz pisze tam nie o Senece, który pojawia się w innych miejscach w Q.V., a o Senecjonie – przyp. andsola]

Czwarte wspomnienie to z otworzenia innej książki na półkach mego ojca, zatytułowanej Socjalizm utopijny i socjalizm naukowy. Ujawniało mi się tam coś ważnego, mimo tego, że nie rozumiałam prawie nic z tego, co czytałam. Okazywało się z całą jasnością, że walka o sprawiedliwość, o równość i o wolność nie była walką moralną, zrodzoną z ducha miłosierdzia, ale była świadomą akcją polityczną zdeterminowaną przez historię. Możliwe było nowe społeczeństwo, sprawiedliwe i egalitarne, nie po prostu z powodu naszego oburzenia niesprawiedliwością i nierównością, ale dlatego, że można było zrozumieć ich przyczyny i je zlikwidować.

Jednak w innych momentach myślę, że mój entuzjazm dla filozofii zrodził się z lekcji Joăo Villalobosa, który prowadził dla dorastających szesnastolatek kurs logiki i na którym na pierwszej lekcji, bez żadnej wcześniejszej zapowiedzi, przedłożył konflikt między Parmenidesem a Heraklitem, a na drugiej różnicę między argumentami Zenona i Gorgiasza. Zatkało mnie (i zachwyciło), że myśl mogła myśleć o sobie samej, że język mógł mówić o sobie samym, że pojmować i znać mogły być czymś innym. Świat stawał się jednocześnie dziwny, paradoksalny i niepokojący, a problem odkrycia racjonalności otwierał wszechświat nieograniczony w przestrzeni i w czasie.

Bywają też chwile gdy myślę, że wdałam się w filozofię gdy, w końcu okresu dojrzewania, nie znosiłam już kultury winy, w której byliśmy wychowani i czułam, że było konieczne znalezienie innej etyki, w której wolność i szczęście mogły się odszukać – i to poszukiwanie miało mnie doprowadzić do Spinozy.