Czy znoszenie na lekcjach matematyki „nauczycieli godnych pogardy” może zabić na zawsze w utalentowanym dziecku zainteresowanie nią? Może, ale nie musi. Po rozlicznych próbach (na prawie wytrzymał tylko semestr nim go zanudziło, języki i filologie studiował przez dwa lata) ponad dwudziestoletni zaczyna się nią interesować, by po późnym starcie stać się jednym z najbardziej wpływowych matematyków XX wieku. Mówienie o „wieku” ma wyjątkowy sens w jego przypadku, bo George Pólya żył 98 lat i nawet mając 91 lat wykładał. Jeden z tych gigantów, który umiał mówić o najbardziej wyrafinowanych badaniach i o najprostszych kwestiach pedagogicznych. Może to sprawa nastawienia? Mówił: „moja trudność ze zrozumieniem matematyki: jak ją odkrywano?”

Długo by opowiadać wyśmienite historie i dykteryjki o nim, tak jak i o drugim bohaterze mojej dzisiejszej notki, ale piszą o nich w Sieci – i bardzo ładne biografie stoją w tej wartościowej kolekcji. Więc tylko parę słów o drugim: kto widział gigantyczną kolekcję Pism zebranych Leonharda Eulera może wzrokowo pojąć co to była za gigantyczna praca, rozciągnięta na prawie 70 lat XX-go wieku. I jednym z pierwszych redaktorów był Rudolf Fueter. Nie tylko wybitny matematyk szwajcarski i organizator życia naukowego, ale i pułkownik artylerii, który wiele zrobił, by Szwajcarzy nie dali ucha nazistowskiej propagandzie.

Prawdę mówiąc, notka nie ma być o tych dwóch osobach, ale o ich wspólnej pracy z 1923 roku. A jeszcze dokładniej mówiąc, nie zamierzam relacjonować wyniku zawartego na 7 stronach artykułu zatytułowanego „Rationale Abzählung der Gitterpunkte” (choć przy jakiejś okazji to zrobię, bo główny wynik, zwany dziś twierdzeniem Fuetera-Pólyi, po części można w prosty sposób opowiedzieć) a powiedzieć coś o samej publikacji.

Otóż dziś zerkając na nią może być trudnym domyślenie się, że była pewnym przełomem w historii publikacji naukowych. Prace opatrzone 5 czy 6 nazwiskami są dziś coraz częstsze, tak częste, że administracje uniwersyteckie wychytrzyły się i umieją podzielić ilość punktów przyznawanych za publikacje (a istotnych w karierze, więc i w zarobkach) przez różne liczby typu 3 czy 5. Ale nie zawsze tak było. W owym okresie była to jedna z pierwszych takich prac.

Ale ma ona jeszcze bardziej niecodzienną cechę. To jest tekst dwóch listów, czterostronicowego listu Fuetera i trzystronicowej odpowiedzi Pólyi. Myślę, że nawet dzisiaj większość pism by wybrzydzała na taką formę redagowania wyników badań.

Ale uparci matematycy czasami mają ostatnie słowo.