Nauka i nauczanie w Brazylii to rzeka pełna ryb-tematów ważnych dla nas. Bez urazy dla kultury z tysiącletnimi korzeniami, rodacy mogliby wiele skorzystać poznawszy pewne tutejsze historie sukcesu. Więc dziś łup! – idzie cytat z nie byle kogo, mówi (a wie, o czym mówi, bo niewielu tak wiele jak on zrobiło w nauce i dydaktyce) biochemik i biotechnolog, Isaías Raw:

Co do rządu, nie możemy oczekiwać, że biurokraci, albo co gorsza, zawodowi politycy, będą wiedzieli jak powinien działać uniwersytet. Jest naszym obowiązkiem sprzedać im określoną ideę, przekonać ich do specyficznego aspektu.

Interesuje mnie tu nauczanie w szkołach, ale ono jest nieodzownie powiązane ze szkolnictwem wyższym i z nauką. Ktoś powiedział, że nauczanie to historia nauki. Nawet gdyby przyjąć ten dość pesymistyczny punkt widzenia, to przecież źle skończy społeczność, której wczoraj i dziś są hermetycznie oddzielone.

Jedną z wielu rzeczy, które Isaías Raw robił na styku obu światów, było wydawnictwo prowadzone na USP (Universidade de São Paulo) popularyzujące naukę – a także produkcja „zestawów do doświadczeń” (kits para experiências) do domowego użytku.

Wkrótce potem powtórzyło się to w gigantycznej skali. W 1972 roku Editora Abril zaczęła wydawać takie zestawy jako miesięczne zeszyty i paczuszki z materiałami, każdy zeszyt „Os Cientistas” dotyczył jednego eksperymentu związanego z twarzą znaną z historii a widniejącą na okładce. Mówią, że wielu dzisiejszych uczonych uważa owe materiały za bodźce, które pomogły im w wyborze kierunku studiów.

Zawsze chciałem dotrzeć do tych materiałów, ale wydawnictwo nie miało zwrotów a do bibliotek to naturalnie nie trafiło (materiały żrące i gwiżdżące). Oczywiście taki pomysł miał długie tradycje, rzekomo podobne wydawnictwa istniały już w Niemczech w latach 30-tych.

No i tylu tych zbuków z naszych organizacji kulturalnych wyjeżdżało do Brazylii (na ogół, dziwne, w okolicach karnawału), a żaden z nich nie pomyślał, żeby dotrzeć do archiwów Editora Abril i na przykład podpisać umowę pozwalającą na polską re-edycję tych materiałów...

A że eksperymenty niekoniecznie wymagają wielkich nakładów ale, owszem, trzeba nauczycieli znających swoją specjalność, dowodzi ten obrazek wzięty z artykułu Ernsta Hamburgera:

Trzy cylindry tego samego kształu i wagi, lecz mające odmienny rozkład masy, toczą się w dół. Który dotrze pierwszy? (odpowiedź: mający masę skoncentrowaną blisko osi).