Nie zacznę od próby porównywania sytuacji z tym, co by było, gdyby Ukraińcy mieli w konstytucji wyrżnięcie wszystkich Polaków i przerzucali przez granicę pociski domowej roboty, bo... o, właśnie od tego zacząłem? Więc już przerywam. Nie ma po co. Kto nie chce zrozumieć, nigdy nie zrozumie. Gdyby w tym pełnym postępowych idei świecie sam Św. Che Guevara pojawił się i rzekł: „ludzie, to wcale nie tak!” odwrzaśnięto by mu „spadaj na drzewo”, bo świętość życia jest u małego Palestyńczyka. Gdy go zabija izraelska, a raczej amerykańska kula. Ale gdy go tata i mama na męczennika szykują i dynamitem mu wdzianko faszerują jak my indyki podróbkami, to jest wszystko w porządku.

Więc od siebie nic nie powiem. Ale milczeć też nie wolno. Nie wiem skąd tyle dziwnie rozłożonych uczuć w naszym narodzie, czy coroczna tradycyjna dawka nienawiści dla wiadomo kogo, czy potrzeba wykazania, że własny mentalny kociokwik ma organizację, bowiem za tym co słuszne i niewinne się opowiadamy. Ale tym, którzy pierwszy raz to wszystko widzą, bo dopiero dorastają i ktoś im Amerykę odkrywa, a o Ameryce pojęcia nie ma, więc tym młodszym rozmówcom warto kogoś znającego Amerykę przedstawić.

Drodzy, znacznie młodsi ode mnie, którzy tu zawitali. Nie mam dowodów na słuszność ani racji do rozdania. To, co ja wiem każdy może się dowiedzieć po przeczytaniu kilku tysięcy stron dokumentów, posłuchaniu pewnej ilości ludzi. Których ludzi? No właśnie, jeśli mamy gotowe poglądy, bardzo ograniczamy wybór mówców, których nam warto słuchać. Więc jeśli chcę przytoczyć słowa kogoś, kto jest mi autorytetem, muszę wyjaśnić czemu i Tobie warto tego człowieka posłuchać.

On był często bardzo daleki od moich postaw. Myślę, że Krzysztof Nawratek by się zdumiał, że przy moich dość anarchistycznych nastawieniach tak uważnie słuchałem dość konserwatywnego Anglika żyjącego w Stanach, który co tydzień rozmawiał w BBC ze światem swoim „Listem z Ameryki”. Letter from America. Robił to ponad 60 lat. Zaczął gdy mnie na świecie nie było. Często nie przyjmowałem jego przesłania, nigdy nie mogłem go odrzucić bez przemyślenia. On zawsze miał swoje racje, godne uwagi i szacunku.

Alistair Cooke. 1908 – 2004. Człowiek, który całemu światu wyjaśniał czym są Stany. Robił to do końca. I mój wkład do rozmowy to przełożenie na polski (większej) części jego felietonu z połowy 2002 roku. Posłuchaj, pomyśl, proszę. Jeśli wolisz przeczytać po angielsku zapis jego audycji, tu go zamieszczam. Aha, komentarze – jak zawsze – są otwarte, każdy może pisać co chce, ale czasami autor gwałtowniejszej filipiki może odkryć z przykrością, że zmarnował czas, bo mu usunąłem dzieło. Mam nadzieję, że to nie zdarzy się, ale dobrze jest przypomnieć, że nie na wszystko się zgadzam bez ustalenia szczegółów.

Alistair Cooke, 1 czerwca 2002

[atak z 9/11] zniszczył ikonę amerykańskiego kapitalizmu i jednocześnie podkreślał rolę NYC jako tego, co Arabowie nazywają „stolicą żydostwa” – którą on jest, jeśli zważyć, że wśród 280 milionów Amerykanów w Stanach jest sześć milionów Żydów, a z nich dwa miliony mieszkają w tym mieście. Gdy wielki przypływ imigrantów z centralnej i wschodniej Europy dotarł do tych brzegów na przełomie XIX i XX wieku, znaczną większość tych przybyszów stanowili Żydzi uciekający przed pogromami w Rosji, Polsce, Niemczech i przed okrutnie długimi terminami obowiązkowej służby wojskowej.

Po przejściu przez urząd imigracyjny większości nie nęciły oferty administratorów rolniczych majątków obiecujących, że po pięciu latach dobrych zbiorów na kawałku prerii dostali by ziemię za darmo.

Znaczna ich część, pamiętna znanych prześladowań, osiadała w pobliżu swoich, w tym mieście, ufając w bezpieczeństwo dzięki byciu razem i ciężko pracowała w stosunkowej wolności.

Jak wiemy, niektórzy z nich świetnie prosperowali i z pewnością, tak jak to było w moim rodzinnym Manchesterze, dodali miejscu kulturalnych tonów dzięki uprawianiu i sponsorowaniu sztuk plastycznych, muzyki, teatru.

Lecz jeszcze całkiem niedawno większość miejskiej populacji była po cichu antysemicka w uprzejmy, formalny sposób. Powinienem od razu wyjaśnić co mam na myśli mówiąc „całkiem niedawno”.

Gdy przed 52 laty szukałem nowego, większego mieszkania, chodziłem z przyjacielem po części miasta, w której pierwotnie się osiedliłem i którą zawsze wolałem, o nazwie Upper East Side.

Przy każdym bloku mieszkań, gdzie stawaliśmy przypatrując się, nieodmiennie znajdowała się prostokątna drewniana tabliczka z polakierowanym czarnym tłem, na której pięknie wymalowane złociste litery głosiły, powiedzmy, „nowoczesne mieszkania, od trzech do ośmiu pokoi”.

Pod spodem zawsze stało napisane mniejszymi, złoconymi literami jedyne słowo: „zastrzeżone”. Było tak normalne, że się go nawet nie zauważało.

Mój przyjaciel, który był u mnie z wizytą, gdy mieszkałem już tu z rok, spytał pewnego dnia: „nawiasem, co znaczy słowo «zastrzeżone» u ciebie przy wejściu?”

Bez zająknięcia się czy chwili zastanowienia się powiedziałem: „ach to, to znaczy, że nie dla Żydów”.

„Aha” powiedział. To był rok 1937.

Cztery lata wcześniej gdy tu studiowałem, często widziałem inną tabliczkę wywieszoną w sklepach i w biurach zatrudnienia.

Stało na niej „Nina” – czyli N.I.N.A. Często wypisane było całymi słowami: „No Irish Need Apply” (Irlandczycy nie potrzebują się zgłaszać).

Ale na początku lat 40-tych ta irlandzka tabliczka znikła. W owym czasie Irlandczycy i Włosi przewodzili w Partii Demokratycznej w Nowym Jorku i wkrótce potem mieliśmy paru żydowskich burmistrzów.

Koniec „zastrzeżonych” znaków był efektem zdecydowanych działań gubernatora stanu Nowy Jork z owego okresu.

Był to sławny prokurator, którego ostatnio wspomniałem: Thomas Dewey, Republikanin, któremu La Guardia powierzył zadanie rozprawienia się z gangsterami.

Tak mu to dobrze poszło, że on sam został gubernatorem stanu.

Był bardzo, bardzo dobrym gubernatorem. Obalenie wszystkich ograniczających klauzul w prawie mieszkaniowym (nie tylko wyraźnych sformułowań o ograniczeniach) było detalem w godnym podziwu uczciwym statucie wynajmu, który później stał się prawem federalnym.

Dziś nikt, ani zwykły obywatel, ani osoba publiczna, nie ośmieli się wysłowić odczuć, które mogły by być uznane za antysemickie. Co najmniej by była burza prasowa; w gorszych przypadkach proces sądowy wytoczony przez stowarzyszenie anty-defamacyjne.

Widoczne proizraelskie nastawienie każdego rządu od Harry'ego Trumana – czyli do ponad 50 lat – nie bierze się z oczywistej siły nowojorskich głosów, żydowskich głosów w wyborach, lecz z obaw prezydenta Trumana, że gdy Palestyna przestawała być brytyjskim mandatem, Arabowie mogli podbić i zawładnąć całą Judeą.

Stąd wzięło się jego zdumiewające nastawanie, by pozwolono 100 tysiącom europejskich bezdomnych – bezdomnych Żydów – na osiedlenie się w Palestynie w chwili gdy Brytyjczycy tracili tam kontrolę.

Przypomnijmy, że był to okres, gdy antysemityzm wyniszczył, wymordował, większość Żydów w Niemczech i był on powszechny w Austrii, Polsce, Związku Radzieckim. I z wszystkich głównych kombatantów Drugiej Wojny Światowej tylko Stany Zjednoczone, uosobione przez wpływowego prezydenta Trumana, były zdecydowane sprawić, by Izrael stał się niepodległym krajem, i utrzymać go jako godnego zaufania sprzymierzeńca Ameryki na Bliskim Wschodzie.

Obawiam się, że bez trudu przypomnimy, że Wielka Brytania, mająca nadal ważny głos w kwestii przyszłości Palestyny, zgodziła się na ten napływ europejskich Żydów pod warunkiem, że Arabowie to zaaprobują.

Arabowie zdecydowanie nie zaaprobowali tego. I zapewne wtedy zaczęły się obecne kłopoty.

Izraelczycy nie czekali. Wiosną 1948 roku ogłosili, że Izrael stał się niepodległym żydowskim państwem w Palestynie.

I dosłownie w pół godziny później prezydent Truman ogłosił, że Stany Zjednoczone były pierwszym obcym krajem, który uznawał Izrael.

Od tego okresu aż do dziś, przez 54 lata, głównym celem działań amerykańskiej polityki jest zabezpieczenie istnienia Izraela.

W ostatnich paru tygodniach oglądaliśmy godne uwagi telewizyjne programy dokumentalne dotyczące arabskiego świata – wiele, wiele wywiadów z szefami zbrojnym grup, z handlarzami, z politykami, z ubogimi rodzinami – najbardziej niepokojące ze studentami, szczególnie z młodymi studentkami.

Przerażające w tuzinach wypowiadających się osób, które oglądałem, był ich spokój, ich szczerość, wśród kobiet wręcz zakonna atmosfera poświęcenia jednej sprawie – oddania życia dla zniszczenia Żydów i Izraela.

I bardzo często obok stały ich matki, po prostu dumne z perspektywy, że ich córki zostaną męczennicami.

Najbardziej dla mnie rozpaczliwą cechą tych wszystkich wywiadów był pełna zgoda młodych w szczególności co do charakteru i polityki Stanów Zjednoczonych.

Przede wszystkim, każdy udzielający wywiadu oświadczał z powagą amerykańskim rozmówcom, że Stany Zjednoczone były w pełni rządzone przez Żydów, że Kongres był lokajem żydowskich interesów, że Amerykanie oglądali w tv wyłącznie izraelski ogląd przemocy – tylko zmarłych i biednych wśród izraelskich rodzin.

Nigdy nie wyrażano totalnej ignorancji, przeważającego przesądu, z taką powagą, z takim spokojem.

Każdy przechodzień, który nie miał osobistych doświadczeń ze Stanów Zjednoczonych, byłby skłonny wierzyć, że wszystko to było prawdą. [...]