1

Ruch liberalno-francuski, który kraj cały niemal opanował, a miał swoje ognisko w Kaliskiem, w naszych stronach mniej liczył zwolenników, w rodzinie zaś naszej i w bliższych znajomych miał przeciwników. Towarzystwa tajne, to z celem humanitarno-politycznym ogólnym, to zabarwionym patrjotyzmem, były ogólnie pod formą „masonji” rozszerzone. Do nadzwyczajnych należało wyjątków, gdy kto, jak mój ojciec, do nich nie należał. Towarzystwa te dawały jednostajny i bezwiedny kierunek opinji: dlatego to mowy przeciwko księżom i ich wpływowi, pochwała znoszenia klasztorów, które niszczono wskutek buli Piusa VII zdradziecko wytłumaczonej i wykonanej, były na porządku dziennym.

Źródło: Pamiętniki Pawła Popiela (1807-1892)

2

W tymże czasie, mianowicie w sam dzień Ś. Lamberta, który był 17-ym dniem miesiąca września, we dworze arcybiskupim w Kaliszu, czcigodny ojciec Jarosław, niegdyś arcybiskup gnieźnieński, szczęśliwie przeniósł się do Chrystusa, sto lat życia aż do ostatniego dnia wypełniwszy. Był to mąż bardzo szczęśliwy, we wszystkiem działający z pożytkiem, wielki w radzie i bardzo hojny. Niegdyś, kiedy był jeszcze na naukach w Bononii, gdy pewien student Anglik, za cudzołóstwo z jakąś obywatelką – popełnione zresztą za zgodą jej męża za pieniądze – był przez mieszczan bonońskich ścięty, Jarosław, jako rektor uniwersytetu, przeniósł wykłady prawa kanonicznego z Bononii do innego miasta, i nie zezwolił na ich przywrócenie, aż znakomitsi obywatele z rozkazu papieża Jana XXII ufundowali na intencye zbawienia duszy ściętego Anglika kaplicę i dostatecznie ją uposażyli, oraz dali studentom należyte zadośćuczynienie.

Źródło: Kronika Jana z Czarnkowa, archidyakona gnieźnieńskiego, podkanclerzego Królestwa Polskiego (1370-1384)

3

Szwedzi sądząc, że w Kollegium naszem zakopane są gdziekolwiek wielkie skarby, wszędzie ryli ziemię, w sklepach kościelnych powyrzucali z trumien nieboszczyków, a kiedy nic znaleźć nie mogli, każdego z zakonników okrutnie męczyli, szczególniej zaś wice-rektora X. Krzysztofa na tortury brali, żeby odkrył, gdzie schowane są rzeczy kościelne (z któremi rektor w lesie, w niedostępnem bagnistem ukrywał się miejscu); ale Pan Bóg tyle dał siły temu zacnemu kapłanowi, że zniósł największe męki – a kryjówki rektora nie wydał. Nie mogąc nic dokazać Szwedzi nietylko w Kollegium wszelkie sprzęty i wiktuały zabrali, ale nawet bydło i wszelkiego rodzaju żywioły uprowadzili z sobą stąd do takiego przyszliśmy niedostatku, że przez dwa miesiące byliśmy bez chleba i mięsa, a samą tylko jarzyną żyliśmy.

Źródło: Kronika Kollegium Lubieszowskiego xx. Pijarów (Moszyński Antoni)

I można by tak ad infinitum.

Tak, odkryłem niesłychanie urokliwą biblioteczkę. Książek tam blisko 5 tysięcy (dobrze mówię, pięć tysięcy) i nawet jeśli odliczyć powieści Kraszewskiego (bo chyba wszystkie za młodu zmogłem, taką to ja miałem manię) oraz przeróżne tłumaczenia i poezyje kresowych poetów Słowackiego i Mickiewicza, to ciągle jeszcze zostaje parę tysięcy zupełnie nieoczekiwanych pamiętników i relacji. To jasne, że nie zdołam zapoznać się z wszystkimi, a szkoda. Niezła by była frajda, dostać z 50 lat ekstra na te czytanki.

Jest tu niemiły haczyk. Ktoś (a raczej mnogość ktosiów), kto przepisał te dzieła na komputerze – bo wiele jest tak starych, że wątpię, czy jakieś OCR by zrozumiało dawne kształty liter – nie ułatwił wyboru. Ta organizacja, która nazwała swoją witrynę www.stareksiazki.org jest bardzo tajemnicza. Nie ma na jej stronach żadnych danych osobistych. Jedyne, co potrafię zrobić, to wrzucając komendę ping ujrzeć, że to netia.com.pl i numer 87.204.169.2. Wybór dzieł skłania do myślenia, że to instytucja kościelna, ale to tylko luźne domniemanie. Nic to, wróci Michał Babilas zza Kręgu Polarnego i mi powie prawdę, nie takie tajemnice on odkrywał.

Nie ma tam też przyzwoitego indeksu. Wchodząc na ich główną stronę widzi się guglopodobny opis pierwszych 10 książek i zachętę, by skakać 491 razy do podobnych opisów. A gdy z wdziękiem kozy skaczę to tu, to tam, pojawia się (ożesz taka jego morda) automat pytający mnie czy ja aby nie jestem automatem, bo coś za szybko skaczę. Czy mnie rozumiesz? Automat podejrzewa andsola o bycie automatem albo robotem albo pająkiem i mu rewizję duszy przeprowadza i sprawdza czy andsol umie czytać cyfry i litery! Jakich to upokorzeń człowiek nie zniesie dla dobra kultury (czyli dla własnego dobra)...