Minuta reklamy w tv Globo „no horário nobre” (o szlachetnej porze), kosztuje koło 400 tys. zł. Są wahania, zależnie od liczby telewidzów, więc ibope (instytucja, która stała się rzeczownikiem w portugalskim) rejestruje precyzyjnie i bezustannie te ilości. I doniesienie, że niedzielne Fantástico traci popularność, może obniżyć cenę o 5%, ale na wyprzedaż czasu nie należy liczyć, przecież to jest publika w miarę wykształcona i spora. No, robią tam co mogą, by kilkadziesiąt milionów jednocześnie roniło łzę, uśmiechało się czy przyspieszało bicie serca.

Nie inaczej było ostatniej niedzieli. Główna historia była zaiste wzruszająca. Zdaje się nie wspomniano kongresu studenckiego w Ibiúna, bo nawet najbardziej wzruszająca historia musi się zmieścić w Fantástico w paru minutach i być szybko zrozumiana, ale u mnie nie musi być zrozumiała aż do ogłupienia i mój zegarek nie wybija ceny. Dlatego zacznę od kongresu.

12 października 1968 zbiera się w maleńkiej mieścinie Ibiúna w stanie São Paulo tysiąc studentów na tajnym Kongresie UNE, Unii Studenckiej. W ciągu trwającej już 4 lata dyktatury udało się zorganizować dwa takie kongresy. Ten nie, bo miał zacząć się o 8:30 rano, a o 7:30 pojawia się policja i prawie 720 osób zaaresztowano na krótko (ale tak wystraszono, że po latach jeszcze opowiadają o swoich przeżyciach), a organizatorów aresztowano na nieco dłużej. Wszyscy przeżyli, a paru z nich pojawiło się po latach w rządzie Luli. I choć lata minęły, jeden z nich do dziś śpiewa hymny o Kubie i jej osiągnięciach.

Zajście przyniosło to w różnych miejscach studenckie protesty. Starcia z policją były gwałtowne od wielu miesięcy, delegalizacja UNE zaostrzyła mowy i hasła. Jeden z protestów zorganizowali 22 października w Rio de Janeiro studenci medycyny.

Przybyła policja i strzelała. Gdy studenci zorientowali się, że były to ślepe pociski rzucili się na policjantów i przegnali ich. Radość była wielka ale krótka, bo policja wkrótce wróciła i teraz miała już ostrą amunicję. Jeden z wystrzałów trafia w głowę studenta Luiz Paulo Cruz Nunes i po godzinnej operacji umiera on. Podobno nie był manifestantem, po prostu był tam. Gdy był, miał 21 lat.

To jeden z kilkunastu studentów zabitych przez policję w owym roku.

Rzecze Fantástico: „koszmar dopiero zaczynał się” i opowiada jak wyglądała w grudniu 1972 uroczystość zakończenia studiów owej 128-osobowej grupy lekarzy.

Gala w Miejskim Teatrze w Rio, ale policja zakazuje wygłosić przemówienie przygotowane przez studentów. Dziewczyna, która miała je odczytać pojawia się na scenie i powoli obraca jedną po drugiej pięć czystych kartek. Dyrektor Wydziału Medycyny oznajmia, że rodzice zmarłego kolegi odczytają list. Ktoś krzyczy „Luiz Paulo został zmarły!” Dyrektor udaje że nie słyszy i odczytuje imiona absolwentów. Gdy dochodzi do litery L, podnosi się chór „Luiz Paulo” i rozlegają się brawa. Dyrektor nakazuje opuścić kurtynę, kończy ceremonię i przysięgę Hipokratesa absolwenci składają indywidualnie w jego gabinecie dwa miesiące później.

Od śmierci chłopca mija 40 lat. Z byłych studentów żyje 104 i postanawiają się spotkać w ekumenicznej kapeli uniwersyteckiej. Dnia 24 października pojawiają się w togach, panowie i panie lekarze bliscy emerytury, podobno wielu z nich to sławy. Fantástico filmuje wzruszenie na twarzach, rzucanie do góry biretów i przemówienie nadające kapeli imię Luiz Paulo. Uściski dla 84-letniego profesora, który miał być w 1972 patronem grupy. I dla 87-letniego profesora, który operował postrzelonych wówczas chłopców. Nikt nie wspomina imienia dyrektora, który ongiś pozbawił grupę ceremonii.

Ale mogą znać go ci, którzy czytali już przed rokiem mój blog. To Jayme Landmann.

Nie muszę opatrywać jego imienia nalepkami politycznymi, bo kto chce, zerknie na urywki jego tekstów, które przełożyłem i tu przedstawiłem, kwestia jego pozycji jest niedyskutowalnie jasna. Umarł przed 2 laty, nie powie więc dziś co myślał wówczas gdy młodzi entuzjastycznie parli do fizycznego starcia z policją.

(Obiecałem przed rokiem więcej jego tekstów, kiedyś obietnicę spełnię.)

W modnej obecnie interpretacji, masowe protesty uliczne były ważnym elementem prowadzącym do zakończenia dyktatury. Może. A może dyktatura skończyła się, bo nie było już nic do rozkradzenia i trzeba było oddać cywilom pustą kasę i kłopotliwe zapełnianie jej od nowa. Podobno młodzi parę lat później masowymi protestami wyparli złego prezydenta Fernando Collor. Może, ale na jego miejsce przyszły konkurencyjne mafie. Chyba nie kupiły tych demonstrantów, oni za darmo odegrali swoje role.

Czy to znaczy, że Jayme Landmann, walczący z modelem komercyjnej medycyny, domagający się prewencji i diety dla biednych, wygrał? Nie, też przegrał. Ale przynajmniej zostawił zapis swoich idei i dokumentację stanu rzeczy. Nie wiem jakie są społeczne zasługi tych renomowanych 104 byłych studentów. Jeśli są tacy jak wielu znanych mi z Floripy lekarzy, wierzę, że dobrze dbają o swoich chorych, aż do ostatniego rachunku.

A w tym całym wzruszeniu najbardziej wzruszające jest to, że cierpieniem dawnych niepokornych wyciska łzy tv Globo, dawna najwierniejsza sojuszniczka brazylijskiej wojskowej dyktatury.