Dopiero wczoraj dowiedziałem się o zgonie Józka Dudka. Odszedł 13 października września, dość rutynowa operacja miała koniec, który zawsze jest możliwy gdy zbiegają się słowa „pacjent, szpital, operacja”. Przykro słyszeć. To egoistyczne wyznanie, bo teraz wiem, że nawet gdybym mógł wpaść do Wrocławia, nie spotkam go.

Mam olbrzymie uznanie dla ludzi, którzy spełnili się a potem zamiast kontynuować działania lub zostać przy wspomnieniach, odpalają drugi zapłon i lecą w zupełnie nieoczekiwanym kierunku z równym zapałem jak i w pierwszej karierze. Nie chodzi mi o takie klasyczne przykłady jak Johna Venna, który stał się słynny dzięki pracom w logice a potem wdał się z entuzjazmem w studiowanie historii. Rzecz w wymyśleniu czegoś zupełnie nowego, nieoczekiwanego. Jak mój nauczyciel historii, Zbigniew Czarnuch. Nie tyle on zasłynął co on sprawił, że jego twór, drużyna Makusynów, zasłynęła na cały Kraj. Gdy ten nieprzeciętny pedagog i wizjoner skończył działalność w harcerstwie – ściślej mówiąc, gdy mu ją skończono – zaczął działać w Witnicy rozsławiając drogowskazy, ślady kultur niemieckiej i polskiej; stał się znaczącym elementem w szukaniu zbliżenia między tymi dwoma narodami. I jak Józef Dudek, który udane badania w algebrach ogólnych uzupełnił wymyślonym przez siebie salonem dyskusyjnym. Zapewne Salon z Fotelem nie przetrwa jego twórcy (choć nie brak prób i pomysłów na kontynuację), ale jego 12 lat działalości jest już wyraźnie wpisane w polską historię wymiany myśli.

Czy mogę przypomnieć, że Polska myślicieli miała sporo, ale z wymianą myśli był zawsze kłopot? Bardziej celujemy w pyskusjach niż w dyskusjach, w wyżywaniu się na adwersarzu niż w próbie zrozumienia jego intencji i jego cząstki racji. Józek, może dzięki podróżom do anglosaskich ośrodków, gdzie kultura dyskusji zawsze była powiązana ze słuchaniem i z pojęciem kompromisu, ustalił bardzo mądrze politykę swoich zaprosin i bardzo niemądrze czynią dziś dziennikarze wspominając tylko niekontestowalne autorytety i sławy, które przewinęły się przez jego Salon. Było tam miejsce dla bardzo różnorodnych prądów umysłowych, także takich, które nie mają i chyba mieć nie będa dobrej sławy wśród intelektualistów, ale stanowią część naszego życia umysłowego. Dlatego miały tam szansę na rzetelne przedstawienie swoich racji i nacechowane szacunkiem wysłuchanie ich. Krzywdzi pamięć Józefa przemilczenie tego faktu.

Jest i inny bardzo przykry moment. Zgodnie z tradycją miałkiego dziennikarstwa, szablony pojawiły się natychmiast i opisano profesora Józefa Dudka jako „wybitnego matematyka”. Wrocław był i jest wyśmienitym ośrodkiem matematycznym i z pewnością jest z nim związana niekrótka lista wybitnych matematyków czy fizyków. Z matematyków bez cienia wątpliwości można tak określić Czesława Rylla-Nardzewskiego czy (od wielu lat żyjącego w Stanach) Jana Mycielskiego. Nie będę próbował dopisać tu ani jednego innego nazwiska, by uniknąć udziału w głupiej grze „kto jest wielki”. To prowadzi do żenujących wyników. Nie tak dawno temu pewien (nieżyjący już) matematyk ogłosił, że jego uczeń był miary Cauchy'ego. Przez to pomniejszył, o ile nie wystawił na śmieszność, pamięć bardzo zdolnego człowieka. Tu popełniono coś podobnego. Jeśli Józek został profesorem we Wrocławiu, na uniwersyteckiej matematyce, to jego poziom kompetencji był niewątpliwy. Tam przeciętni ludzie mogli robić niezłe doktoraty i na tym się zatrzymywali. Józek był kompetentnym, wartościowym fachowcem, miał liczące się wyniki – i nie trzeba wystawiać go na odstrzał dolepianiem wytartych przymiotników.

Gdyby rzeczywiście udało się przedłużyć istnienie Salonu, słowo „był” utraciłoby część swojego smutnego znaczenia, bo nadal myślący ludzie we Wrocławiu mogliby ubiegać się o zaproszenie na kolejną dyskusję. Dyskusję na poziomie, którego Polska tak mocno potrzebuje.