Niedawno odkryłem, że parę moich (jak to mawiał Wańkowicz) dydaktycznych smrodków, zamieszczonych po portugalsku na mojej witrynie, doczekało się kopii (miłe, że z podaniem odnośników). A czasami pytają mnie czy te gadułki mogą być w tym czy tamtym użyte. Więc pomyślałem sobie, że choć kultura i sytuacja nieco odmienna, może i w Polsce kogoś to zainteresować, a nawet gdyby tak sobie, to wiele szkody w blogu nie przyczyni. Więc oto jeden z tekstów, które się przetłumaczą i pojawią tutaj. Ten leży już od 7 lat...

Drodzy Nowi Studenci,

Na naszym pierwszym spotkaniu powiedziałem, że chciałbym wiedzieć kim jesteście i poprosiłem, byście odpowiedzieli na pytania z tego anonimowego kwestionariusza:

Florianópolis, 1/III/01

Pytania

1. W szkole spotkałeś się z geometrią, algebrą, rachunkiem prawdopodobieństwa. Czy potrafisz podać nazwy jakichś trzech innych dziedzin matematyki?
2. Podaj nazwiska trzech wielkich matematyków z przeszłości.
3. Podaj nazwiska trzech wielkich współczesnych matematyków.
4. Podaj nazwiska trzech wielkich współczesnych aktorów.
5. W jakich naukach matematyka nie ma zastosowań: biologia, antropologia, geografia, bibliotekoznawstwo?
6. Jak oceniasz początkowe zarobki matematyka z licencjaturą w dobrej szkole prywatnej? W Technicznej Szkole Federalnej? W Liceum Przyuniwersyteckim?
7. Z pewnością znasz sławnych piosenkarzy, sportowców czy aktorów, którzy są Czarni. Czy wierzysz, że są Czarni matematycy światowej klasy?
8. Czy sądzisz, że kobiety miały bardzo ważny wkład do światowych badań naukowych w matematyce? W jakiej dziedzinie?
9. Ile osób, twoim zdaniem, zamieszkiwało w mieście Rzymie za czasów Jezusa Chrystusa? A jaka mogła być populacja Chin w owym czasie?
10. Jak sądzisz, jaki jest średni roczny koszt wykształcenia na Uniwersytecie Federalnym z SC na takich kierunkach jak matematyka (które nie utrzymują drogich laboratoriów)?

Dziękuję za twoje odpowiedzi i chciałbym zrewanżować się za ten twój wkład. A więc, ta historia, że chciałem wiedzieć kim jesteście, nie całkiem tak wygląda. Prawda jest troszkę inna. Tak się składa, że za każdym razem gdy spotykam grupę nowo-przyjętych studentów, doznaję mieszanki szoku i strachu. „To niemożliwe... nie wiedzą tego, nie znają tamtego, nigdy nie słyszeli o owym.” Postanowiłem, że tym razem odmienię reguły gry. Czemu ja mam być wystraszony, niech się wystraszy ten, kto powinien! Postawię przed tymi młodymi ludźmi lustro i niech sami wyciągają wnioski z tego co przed sobą ujrzą.

Rzadkie są przypadki osób, których odpowiedzi wskazują, że wiedzą co robią na kierunku matematyki. Czy to niewinność? Nieodpowiedzialność? Nieważne jak to się nazywa, istotny jest fakt: ludzie decydują, że spędzą całe życie, z 40 lat studiów i pracy, w zawodzie, o którym nie wiedzą czego dotyczy. Nie znają nawet nazw dziedzin czy wyróżniających się naukowców (odpowiedzi, które wrzucały „funkcje” czy „macierze” jako działy matematyki lub które dają jako sławnych matematyków imiona powiązane z jakimś nauczanym w szkole twierdzeniem tragicznie ujawniają zagubienie i brak przygotowania). Jeśli zamierzasz spędzić tydzień w jakimś mieście na wybrzeżu, sprawdzasz ceny i hotele, czystość i bezpieczeństwo plaż. Nawet w niedużych projektach, takich jak zakup biurka, rozważasz szereg czynników, pytasz, sprawdzasz... Ale wydaje się, że życie ma dużo mniejsze znaczenie, bo nie mając zielonego pojęcia o co chodzi, nie potrafiąc sprawdzić czy będzie im to odpowiadało i czy potrafią wypełnić zadania w okresie szkolenia, ludzie zabierają się do studiowania matematyki. Łatwo jest przewidzieć konsekwencje ale kto płaci za nieudany semestr? Czy może wolimy tkwić w słodkiej niewiedzy o koszcie semestru studiów na UFSC?

Na wykładzie użyłem słowa: „elita”. Chcesz czy nie, stanowisz cząstkę elity tego kraju. Większość osób traktuje to jako przywilej, niepowiązany z jakim bądź obowiązkiem... To tu tkwi największa różnica między Brazylią a tak zwanym Piewszym Światem: tam w większości wypadków młodych z elit, wybór ścieżki jest wyważony, przemyślony i dorosły.

A odpowiedzi na pytania z kwestionariusza? Poszukaj sobie, szukanie informacji robi dobrze na zdrowie. Ale póki nie masz podstawowych danych o kosztach i zarobkach, o użytkach i perspektywach w tym fachu, lepiej nie wypowiadać się na te tematy, ani w gawędzie w barze ani w poważniejszych dyskusjach.

Co do pytań 7 i 8. Nie są dla sprawdzenia czy w Brazylii jest rasizm czy samcza dominacja. Nie potrzebuję po to kwestionariuszy – wystarczy porównać dane o proporcji Czarnych w Brazylii z danymi o ilości Czarnych naukowców czy studentów na UFSC. Albo o proporcji kobiet w społeczeństwie i ilości kobiet wśród dyrektorów instytutów, rektorów i w innych ważnych pozycjach w tej instytucji. Reszta to ględzenie dla zabicia czasu.

Pytaniami sprawdzałem czy używając anonimowości odpowiedzi, nie przejmując się odpowiedzialnością kryminalną czy społeczną, w tym wycinku elit są osoby, które ujawniają raka swojego charakteru. No cóż, są. Koło 5% grupy przyznaje się, że podtrzymuje przesądy. W końcu, nic dziwnego, to społeczeństwo, które przed 5 czy 6 pokoleniami miało niewolnictwo. Jeśli chodzi o tego dowcipnisia, który stwierdza (w odpowiedzi na 8), że „kobiety przyczyniły się w pracach domowych”, bardzo by mnie to bawiło gdyby nie był to kraj, w którym pewien obywatel zabija dwoma strzałami swoją ukochaną i odmawia stawienia się przed komisarzem policji, bo jest „emocjonalnie bardzo przybity”. On też jest dowcipnisiem.

Nawiasem, to ten sam autor, który uważa, że matematyka nie ma zastosowań w biologii i w odpowiedzi na 6 pisze, że zarabia się „otpatki”. Nie wiem ile reali wynosi „otpatek”, ale wiem, że te zarobki nie wyglądałyby źle w szkołach połowy krajów europejskich.

A co w kwestionariuszu robi pytanie 9? Zacznijmy od tego, że Chiny miały wkład w rozwój matematyki, a Rzym nie za bardzo. Oba cesarstwa były potężne i dobrze zaludnione. A więc znaczna populacja chyba jest ważna, by matematyka mogła się rozwinąć, ale nie daje automatycznej gwarancji rozwoju. A dane liczbowe? Poszukasz, znajdziesz. Wskazówki: w owej epoce w Chinach był pierwszy znany w świecie spis ludności (odliczając Arkę Noego) a co do Rzymu, coś mówi znane wyrażenie, że całe bogactwo Sycylii spłynęło ściekami (miasta) Rzymu.

A więc, nie ma niespodzianek? No właśnie. Można oczekiwać, że grupy pójdą szlakiem wyznaczonym przez grupy z przeszłości? Niekoniecznie. Tu wchodzi znana historia „wolnej woli”. Jest poważne ryzyko, że rzecz nie zakończy się dobrze, ale przyszłość nie jest wyznaczona średnią poprzednich grup a twoim osobistym wysiłkiem wszystkich końców tygodnia, w czasie wszystkich (jakże wychowawczych) seriali tv Globo; twoją dyspozycją, by wejść do biblioteki i otworzyć książki, których żaden z asystentów nie kazał otwierać; twoim wyborem grupki do wspólnej pracy; twoją starannością przy nawracaniu do myślenia o materiale z wykładów. I możesz mieć pewność, że warto się wysilać. Satysfakcja ze zrozumienia czegoś nowego, szacunek dla samego siebie, zauważenie, że odłamki informacji zaczynają układać się w mózgu, to wszystko jest dla ciebie dostępne i te sprawy mają wartość, która w naszym życiu znaczy więcej niż monety.

Z powodu zawodowego obowiązku, z powodu otrzymanego wykształcenia ale też dlatego, że znam wiele historii sukcesu, będę tobie kibicował z sympatią i z nadzieją. Jeśli za parę lat będziesz wśród tych, którzy na krajowym egzaminie kursów przyniosą nam kolejny stopień A, część twojej chwały zostanie tutaj, w moim środowisku pracy.