Pewnego razu, gdy andsol był młody i piękny...

Chwileczkę, chcę opowiedzieć o prawdziwym wydarzeniu, więc nie mogę dodawać sobie urody. Wystarczy powiedzieć, że grupa kolegów, z którymi studiowaliśmy dość zawikłany temat pobudzała myślenie, że byłem pracowity i że wpadł mi do głowy dziwny pomysł. No i siedziałem nad nim przy biurku, czasami patrząc tępo w ścianę (której oczywiście nie widziałem, bo byłem w rozmaitościach Grassmanna i w przestrzeniach włóknistych), a czasem brudząc rachunkami papier, który potem miąłem przed powtórzeniem rachunku. I po miesiącu czy dwóch, z dziwnego pomysłu wyszedł dziwny wynik, pokazałem go na seminarium, cała salka (czyli z 6 osób) patrzyła z uznaniem i w powietrzu widziałem cień sławy i chwały. Koledzy nieufnie sprawdzali przez parę dni rachunki, wszystko wydawało się okay, szef też nie widział błędu, ale niepokoiło go, że tak znaczący rezultat nigdy nie został zauważony, a teoria była w modzie i pełna tęgich umysłów.

Mnie też to niepokoiło, więc chętnie odszukałem adresy trzech światowych sław z dziedziny, a że czasy były przed-emejlowe wysłałem trzy kopie pracki w trzech listach z prośbą o stosowne komentarze. (Na użytek ewentualnej wizyty specjalisty podam nazwiska owych sław, by go przekonać, że chodziło o wielkości rzeczywiste, a nie urojone: Frank Adams, Raoul Bott, John Milnor.) Po paru tygodniach nadeszły trzy aerogramy, każdy z nich wypełniony słowami aż do dołu, każdy mówiący, że wynik nie mógł być poprawny (jeden z nich powiedział, że przyszpilenie błędu było zadaniem dla autora, dwaj mówili, że nie dostrzegali błędu, ale musiał tam być) i każdy podawał odmienny argument dlaczego był pewien fałszywości mojego wyniku.

Jeśli lubisz historie ze szczęśliwym końcem, to zauważ, że właśnie opowiedziałem go: nie wyszedłem na durnia od publikacji z błędnym wynikiem, nie zostałem ochrzaniony przez jakiegoś polskiego znawcę, że u niego to w szkole średniej uczniowie wiedzą, że to nie ma sensu, nie czekałem zbyt długo na odpowiedzi. Ale był i inny szczęśliwy koniec, znalazłem błąd, zupełnie banalna pomyłka ze znakiem, a nowy, poprawny już wynik nadal był wystarczająco ciekawy, by wyszła z tego publikacja, na którą do dziś patrzę z sympatią a zdaje się, że parę osób ją czytało.

Sens historyjki jest taki: nawet w tak teoretycznie łatwej do weryfikowania dziedzinie, w matematyce, która jest konsensualna, nie ma częstych dysonansów ideologicznych, czasami trzeba największych na świecie specjalistów, by umieć sprawnie odróżnić prawdę od fałszu.

Staje się to wielokrotnie trudniejsze gdy chodzi o inne nauki, a dociera do poziomu poznawczej rozpaczy gdy idzie o filozofię. Czasami trzeba olbrzymiej pracy nim człowiek zrozumie, że mowa jest o tym samym albo, wręcz odwrotnie, o czymś całkiem innym, że definicje opierają się na odmiennych założeniach, do których każdy ma swoje niewątpliwe prawo i czasami trzeba jak dzielny mól przedrzeć się przez całą półkę, by zrozumieć o co tak naprawdę chodzi. Dlatego moją częstą reakcją na nawał pojęć, których nie znam i nie rozumiem, jest odmachiwanie się. A kysz, a kysz.

No i właśnie coś takiego zrobiłem w dyskusji, która rozwinęła się u Tichego wokół nieskończoności. (Prawda, że to ładnie brzmi? Dyskusja wokół nieskończoności?) Jednym z dyskutantów był Stanisław Heller, jego argumenty zbijałem i odpychałem – i doprowadziło to do imiennego a sympatycznego zaproszenia do czytania jego wywodów na jego stronach.

Co w tym takiego? Przecież co krok widać jakieś pliszki, które przysiadają, zaświergolą: „fajny twój bloguś, odwiedź mojego fajnego, ćwir, ćwir” i po zrobieniu kupki komentarzowej odlatują. Rzecz w tym, że tu sytuacja jest zupełnie odmienna. Heller zaprasza do rozmowy człowieka, który ostro jego uwagi zwalczał, który majuskułami oświadczał, że go tego typu filozofowanie nie interesuje i że w ogóle podejrzewał, że tego się nie da zrozumieć. A więc – i z tego właśnie jestem dumny, to mam za mój polemiczny sukces – wygląda na to, że zdołałem utrzymać się wewnątrz zasad, które stale powtarzam: bij argument, nie dyskutanta. Jeśli stanowczo i jasno wyrażając moje opinie zdołałem uniknąć zranienia czy zadraśnięcia osoby mającej stanowisko odmienne (a to wszystko w sławnym z brutalnych rozmów siedlisku prawicy, w S24), to znaczy, że dorośli ludzie mogą rozmawiać jak dorośli ludzie, czyli że rozmowa nie musi prowadzić do sklepu z ostrą amunicją.

Ale może być to zasługą nie tyle moją co Tichego, którego tematy i kulturalny ton narzucą styl i dyskretnie wyznaczają preselekcję gości.