Gdy dwa dni temu żartowałem o Indianach nietkniętych tzw. cywilizacją, czyli bez kontaktu z białymi, czarnymi, brązowymi i szarymi, moje intencje nie były tak całkiem niewinne, bo wtopiony od lat w wieloetniczne, wielobarwne, różnorodne religijnie społeczeństwo brazylijskie niełatwo znoszę nie tyle polską jednorodość co czynienie z niej cnoty i jakości. Wzruszają mnie zaklęcia tego i tamtego, że Polska nie jest rasistowska (Jurek mi poleca czytanie wczorajszej GW na ten temat, nie wiem czy starczy mi dziś na to czasu i energii), ale wystarczy mi opowiadanie tutejszego znajomego, po połowie Czecha i Polaka. Pojechał kiedyś do Polski, żeby studiować i w jednym z wielkich miast szukał pokoju do wynajęcia. Znajomość języka wystarczałaby mu, by dojść do porozumienia, ale wyznanie skąd przybył sprawiało, że wolne pokoje czy mieszkania znikały. Różne panie mruczały do swoich bliskich, nie przejmując się czy on je rozumie: „Brazylijczyk? No rzeczywiście, jakiś on taki czarny!” Mniejsza o to.

Uwaga chyba rozbawiła Michała Babilasa, bo mi przysłał w prezencie cytat krótkie przedstawienie rozdziału czytanej przez niego książki (Hondon B. Hargrove, Buffalo Soldiers in Italy: Black Americans in World War II, 1985, McFarland & Company) i z przyjemnością go tu przepiszę. Cytat Owo streszczenie, nie Michała.

Podczas kampanii włoskiej 1943-45 na „włoskim bucie” po alianckiej stronie spotykały się wszelkie możliwe nacje i etnie. Byli Brytyjczycy, w oddzielnych jednostkach Hindusi, Gurkhowie, Australijczycy, Nowozelandczycy, byli Amerykanie, oddzielnie biali, oddzielnie czarni (92 dywizja piechoty), oddzielnie żółci (442 pułk piechoty i 100 samodzielny batalion), byli Francuzi, oddzielnie biali, oddzielnie kolonialni, oczywiście Polacy, Czesi a nawet oddzielnie żydowskie i arabskie bataliony w służbie brytyjskiej, nie mówiąc już o antyfaszystach włoskich – najwięcej zamieszania spowodowało przybycie na front Força Expedicionária Brasileira, gdzie wszyscy byli wymieszani, biali z czarnymi, szarymi, czerwonymi i wielokolorowymi. Amerykanom z USA zajęło następne 30 lat dojść do wniosku, że jak wysyłają zabijać, to nie trzeba już dzielić na kolory.

A skoro już mowa o tych brazylijskich oddziałach, obiecałem opowiedzieć o innej formacji, o Żołnierzach Kauczuku, ale żeby sprawa była jasna i tak musiałbym najpierw opowiedzieć o tym Korpusie wysłanym do walki we Włoszech. Było ich ponad 25 tysięcy osób, zginęło w walkach 454. Proszę zapamiętać tę proporcję. 454 z 25334 wysłanych. Brazylijskie odpowiedniki Monte Cassino nazywają się Monte Castelo, Castelnuovo i Montese. Wiele miast tutaj ma parki, dzielnice i place o tych imionach. A plac po portugalsku to praça.

Ale praça znaczy też „szeregowiec”. I wysłanych do Włoch na wojnę czule nazywano pracinhas, „żołnierzykami”. Póki było ich żywych sporo, mieli miejsce w pierwszych szeregach w każdej defiladzie. Ale wykruszają się. I młodzi Brazylijczycy, na ogół tak oddani studiowaniu własnej historii jak młodzi Polacy, coraz częściej myślą, że pracinhas de Monte Castelo to ćpuny, co siedzą w parku o tym imieniu.