Powiem o największej korzyści z przeczytania (dzięki, Reniferiado) „Oko za oko” Sacka. Choć inne lektury już nałożyły się na tę książkę, drąży mnie ona. Dotarło do mnie przesłanie, które podsuwano mi od dzieciństwa, Sens był ten sam, ale motywacja była nie do przyjęcia. Wybacz wrogom twoim. Nastaw drugi policzek. Głupie i w dodatku czysta hipokryzja. Uczyli tego ale kiedy myśleli o użyciu swych nauk? Chrześcijaństwo było mizernie przygotowane do egzaminu spoistości słowa i czynu.

Problem przewijał się w różnych wersjach w lekturach i opowieściach. Najbardziej pasowało mi ironiczne ujęcie kwestii w „Żarcie” Kundery. Nie wyjdzie, nie ma jak. Bezsens w oceanie Absurdu.

Pierwszą poważną próbę rozwiązania problemu, na wielką skalę i w realnym życiu, ujrzałem gdy Hutu i Tutsi, po tak ogromnym skoku w zdziczenie jak gdyby byli europejską nacją, zaczęli uczyć tak zwany cywilizowany świat którędy wychodzi się z piekła.

Wtedy już jawił się wniosek niechętnie przyjmowany ale racjonalny: nie mają wyboru. Dobrze czynią, bo muszą tak czynić. Ale to było ciągle o nich, brakło pełnej empatii z ich światem.

A teraz tak, byłem na jakże swojskim terenie. Znam słowa i ich znaczenie. Ktoś w bliskiej rodzinie przez lata zjeżdżał Polskę szukając kobiety, która przy przesłuchaniu machnięciem ręki z pękiem kluczy pozbawiła go połowy zębów. Kiedyś zrezygnował, ale chyba do końca życia mógłby podjąć poszukiwania gdyby usłyszał, że ona pojawiła się. W tym dobrym człowieku żył demon zemsty. A inni, co zaczynali płakać albo rwał się im głos gdy mówili o Niemcach, o Rosjanach, Litwinach, Ukraińcach. Mieli różne rozwiązania, ale u większości przez dziesięciolecia organizm produkował toksyny odmieniające na zawsze mózg.

Prawie nieznana historia tych Żydów, którzy wyszli z życiem z WWII i oddali się zemście ogólnej, bez selekcji, ożywianej magicznym zaklęciem: Niemiec, być może jest jednym z najważniejszych materiałów do przemyśleń w historii masowych mordów i zgonów. Oczywiście nie w Salomonie Morelu rzecz, bo tu nauka jest krótka i nieciekawa: bydlęta zdarzają się. To był od początku do końca złoczyńca i czasy były dla złoczyńców przychylne. Chodzi o prawdziwe ofiary obozów, tortur, upokorzeń, które dokonały wymiany ról. Ich dzieje mówią bardzo prostą rzecz, która nie ma etycznego wstępu, nie jest filozoficznym postulatem, a praktycznym i nieuchronnym wnioskiem: gdy bitwa się skończyła, należy wybaczyć, lub pozostanie się w niej na zawsze. To nie chodzi o zapomnienie, ale o powiązanie ciała, które jakoś przetrwało i mózgu, który zmartwiał. Bezlitosny nakaz logiki i wiekowych doświadczeń: wyprowadzasz mózg ze świata zmarłych lub twoje ciało udaje żywe.

Powtórzę: póki walka trwa, zabijaj. Albo i nie (nikt nie wykazał, że odrzucając etos walki Edelman zbłądził). Ale gdy wróg jest powalony, rozbrój się. Nie z religijnego nakazu, przykładu dętych świętych czy głębokich rozważań o esencji ludzkości. To jest prosty praktyczny dylemat: chcesz albo nie chcesz żyć. I nie ubieraj tego w szaty etyczne, to wynik doświadczeń a nie objawienia.

Przeskakując do innej książki: tak, Barbara Skarga mówiąc o 11 latach skazania, że to było doświadczenie ciekawe, ale za długie, ten właśnie przekaz zostawia: pamięta. Ma poczucie proporcji, bo wie, że wygrała przeżycie, więc ma poczucie humoru. I choć koszt mógł być straszny, żyje wolna od nienawiści zżerającej mózg.

Dlatego tak wiele smutku przy myśleniu o Kaczyńskich, o żydożercach z ONR, o łowcach komuchów, o wrogach ateistów, o odkrywcach pederastów w sutannach – tylu chorych ludzi w jednym narodzie. Czy prócz zniknięcia w czasie jest dla nich jakieś lekarstwo?