Nie wiem co bardziej mnie fascynuje w tym urywku książki Szajnochy opowiadającego jak Henryk Probus próbował zostać królem. Może technika stawania się pomazańcem Bożym, może jak odmienny by był poczet królów polskich gdyby firma transportująca złoto była solidniejsza, a może technika ratowania  podtruwanych osób...

Bolesław Chrobry
Odrodzenie się Polski
za Władysława Łokietka,
dwa opowiadania historyczne
przez
Karola Szajnochę.
Wydanie drugie, poprawne.
Lwów, nakładem Karola Wilda. 1859.
(str. 340-342)

Historyę dotyczącego wypadku opowiada nam spółczesny styryjski rycerz Ottokar Horneck, osobisty przyjaciel i wielbiciel Henryka Probusa, w swojej wielce zajmującej rymowanej kronice niemieckiej w sposób następny:

Zostawszy księciem krakowskim, umyślił Henryk uzyskać tytuł króla polskiego. Podobne zabiegi o koronę były dość zwyczajne pomiędzy książętami onego wieku. W krótkim przeciągu czasu dostąpili byli tytułu królewskiego Przemysław I książę czeski, Daniło ruski, Mendog litewski. Czyniono zaś te zabiegi w stolicy papiezkiej , która teraz właśnie stojąc u szczytu swojej potęgi , dzierżyła prawo przysądzania i odsądzania koron. U niej więc należało Henrykowi zakrzątnąć się prośbą i złotem, a do tego potrzeba było przedewszystkiem zręcznego pośrednika.

Żyli wówczas na dworze wrocławskim dwaj bracia, jeden lekarz , drugi legista czyli prawnik. Ten ostatni zdał się najzdolniejszym do układów z dworem papiezkim. Wyprawił go więc Henryk do Rzymu, dając mu pełnomocnictwo działania. Legista miał istotnie zbliżyć już całą sprawę do skutku pomyślnego. Pozostawało tylko wypłacić dworowi apostolskiemu żądaną sumę 12,000 grzywien. Na doniesienie orędownika przesłano pieniądze z Wrocławia. Mając je zaś w ręku , nie mógł prawnik wstrzymać się od pokusy przywłaszczenia sobie części otrzymanego złota, a to przez podsunięcie czterech set fałszywych grzywien wmiast tyluż ważnych. Jednakoż przy wypłacie postrzeżono się na oszustwie, a uwiadomiony o niem papież, kładąc je na karb dworu wrocławskiego, nietylko dalsze umowy z Henrykiem zerwał, lecz nadto gniewnemi pismami skarcił go za złą wiarę. Szalbierski legista uciekł z Rzymu do Wenecyi, a w obawie aby go i tam nie dosięgła kara książęcia, postanowił za pomocą brata lekarza uwolnić się śmiercią Henryka od ciągłego niebezpieczeństwa. W tym celu przesłał lekarzowi pewną włoską truciznę, którą tenże niebawem zadał książęciu. Lecz drugi lekarz książęcy, niejaki Guncel, odkrył dość wcześnie symptomata otrucia , i ocalił Henryka powieszeniem go na chwilę za nogi, co w owych czasach uchodziło powszechnie za lekarstwo na wymioty mianowicie w przypadkach zadania trucizny. Wtedy zdradziecki brat legisty lękając się już o własne życie w razie odkrycia zbrodni, nasycił trucizną nóż którego książę używał do krajania chleba , i tem niecnego zamiaru dopiął. Nieszczęśliwy książę począł od tego czasu chorzeć bez przerwy, i żadne już leki pomocy mu nie przyniosły. Wreszcie po kilku miesiącach ujrzał się na łożu śmiertelnem. Przed samym zgonem wyśledzono skrytobójcę. Łaskawy książę przebaczył mu po chrześcijańsku, i Wrocławianom toż samo uczynić kazał.

Powieść ta jest wcale prawdopodobną na owe czasy. Były to czasy powszechnego zepsucia, najdzikszego bestwienia natury ludzkiej , obfitujące we wszelkie rodzaje zbrodni, osobliwie zabójstwa za pomocą trucizny, popełniane z nieuwierzoną lekkomyślnością. Dość przypomnieć upowszechnione po wszystkich kronikach zdanie , że w pietnaście lat po śmierci Probusa papież Benedykt XI miał być otruty w podanych sobie figach , a w sześć lat po nim cesarz Henryk VII w kościele przy komunii. Łatwoż i Henryk Probus mógł niewinnie uledz losowi swojego ojca i dwóch stryjów. Jakoż wszystkie kroniki zgadzają się na jego śmierć gwałtowną , tylko jej powód nie jest wszystkim wiadomy.