Niedawno Bolesław Gleichgewicht opowiadał, że parę lat temu, w czasie zleconych wykładów z algebry (a że lat miał osiemdziesiąt parę to tu istotne), rozmowa nieoczekiwanie zeszła na zjawisko kolejek. Studentka słusznie założyła, że będąc w tym wieku z pewnością żył w czasach PRL i chciała wiedzieć czy to prawda, że w sklepach były kolejki. „Prawda” – potwierdził nieco zaskoczony, nieco rozbawiony profesor. „Ale czemu?” dziwiła się studentka. Więc próbował jej wyjaśnić: produktów było mało i pojawiały się rzadko, więc gdy coś było, słowo szło w lud i kto mógł, stawał w kolejce. Studentka nadal nie mogła zrozumieć zjawiska. „Jak nie było towarów w sklepie to czemu ludzie nie szli do innego sklepu?”

Przypomniałem to sobie czytając co sławna Ściąga mówi o „Wizji piekła w świetle różnych tekstów kultury”. Nie będę kpił i ironizował, będę okrutniejszy, bo zacytuję pewien urywek:

Odmienne poglądy prezentuje Zbigniew Herbert w wierszu "Co myśli Pan Cogito o piekle". W utworze tym nawet nie ma elementu zagrożenia, czy też zastraszenia. Nie ma grozy, nieszczęścia czy tortur. Piekło Herberta jest spokojną ostoją dla artystów. Wprawdzie występuje tu także ogólnie przyjęta za negatywną postać diabła jednak: "Belzebub kocha sztukę". Miejsce to, jest to "azyl artystów pełen luster, instrumentów i obrazów". Poeta jednak wspomina, że to nie jest cały obraz piekła, że tylko artyści są uprzywilejowani, że:

"Belzebub popiera sztukę. Zapewnia swym artystom spokój, dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia." To oznacza, że jednak piekło nie jest takie nieskazitelne, że szatan faworyzuje artystów kosztem całej masy zwykłych szarych ludzi, którzy, być może cierpią. Ale o tym poeta już nie pisze. Nie chce się wdawać w rozprawy na temat moralności tego postępowania.

Myślę, że autor nawet nie wie jak się wygłupia. Chyba nigdy nie słyszał o tym, że Pan Cogito był tworem tak Herberta jak i peerelu. Może nie zna tego skrótu. Ani złożonych zależności między dyktaturami a światem sztuki czy nauki. Takiemu to dobrze. Wot ujechat' by w Nowosybirsk.

Dla misiów w smutnych domach bez tomików Zbigniewa Herberta, przypomnę w czym rzecz.


Co myśli Pan Cogito o piekle

Najniższy krąg piekła. Wbrew powszechnej opinii nie zamieszkują go ani despoci, ani matkobójcy, ani także ci, którzy chodzą za ciałem innych. Jest to azyl artystów, pełen luster, instrumentów i obrazów. Na pierwszy rzut oka najbardziej komfortowy oddział infernalny, bez smoły, ognia i tortur fizycznych.

Cały rok odbywają się tu konkursy, festiwale i koncerty. Nie ma pełni sezonu. Pełnia jest permanentna i niemal absolutna. Co kwartał powstają nowe kierunki i nic, jak się zdaje, nie jest w stanie zahamować tryumfalnego pochodu awangardy.

Belzebub kocha sztukę. Chełpi się, że jego chóry, jego poeci i jego malarze przewyższają już prawie niebieskich. Kto ma lepszą sztukę, ma lepszy rząd – to jasne. Niedługo będą się mogli zmierzyć na Festiwalu Dwu Światów. I wtedy zobaczymy, co zostanie z Dantego, Fra Angelico i Bacha.

Belzebub popiera sztukę. Zapewnia swym artystom spokój, dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia.