Wydaje się, że w pewnym szczególe nabrałem się na
wersję budowanej legendy. Napisałem, że projekt Costy
był 25-ty i dostarczony w ostatnich 10 minutach, gdy
przyjmowano materiały. Ale widzę zapis mówiący, że
projektów było 26 a jego miał numer 22. Powiększenie
ilości projektów o jeden to nic, ale dziwnie wygląda
informacja o numerze 22. W następnych ostatnich paru
minutach wpisują się jeszcze 4 konkurenci, i to mając
makiety, rolki itepe? Bo tylko projekt Costy był małą
broszurką. Wątpliwe. Więc to chyba słynna Lust zu
fabulieren. Jak nie wygląda ładnie, to nie może być
prawdą. Przepraszam za brak dostatecznego wgłębienia
się w drobiazgi.

Wyśmienicie, że Kwik znalazł angielską wersję projektu
Costy (są tam i inne powiązane dokumenty), linka stoi
w jego komentarzu do poprzedniego odcinka. To znacznie
powiększa ilość potencjalnych polskich czytelników.

O Lucio Costa dużo by jeszcze gadać, bo postać to
fascynująca, może kiedyś wrócę do świata, w którym
kształtowały się jego ideały. Marzenia o wielkości
Brazylii, tęsknota za błyszczącą przyszłością, spajanie
bogatej tradycji z tryskającym w sztukach futuryzmem.
I klimat społeczny, mieszający naiwne wiary w utopie
społeczne i coraz groźniejsze dyktatorskie zapędy
prawicy, która miała rozkwitnąć w latach 60-tych.
To wszystko jest długą i złożoną historią.

Teraz dodam jeszcze, że zimny dreszczyk przechodzi
gdy się czyta o tym szlachetnym duchu planującym jakie
modele samochodów miały być wybrane dla taksówek
w przyszłej stolicy, jak miały być pomalowane i jakie
ubrania miały okrywać kierowców. Bardzo to pachnie
pomysłami z Civitas Solis Campanelli. Ale nie za to
Harvard dał mu doktorat honoris causa. A może i za
to, bo tam był dziwnie lewicowy nastrój.

A znaczące jest także, że nieczęsto twórca miasta
je odwiedzał. Owszem, choć konstrukcja budynków
została oddana Niemeyerowi, Costa zaplanował jeszcze
sterczącą na Osi Monumentalnej Wieżę TV, ale żeby
samemu mieszkać w swojej utopii... Zresztą i Niemeyer
wcale nie mieszka w socjalistycznym bloku, wybudował
sobie miły burżuazyjny domek.

Prawie zawsze wraz z Niemeyerem na jednym oddechu
wspominają Le Corbusiera. Dzięki uporowi Costy Le
Corbusier został zaproszony w 30-tych latach na cztery
tygodnie do Brazylii i słynny Francuz przekazywał
swe wizje. Niemeyer to jego najsłynniejszy uczeń.

Zastanawia lista jego wielkich projektów: Kościół
w Pampulhi, Ministerstwo Edukacji i Zdrowia, stadion
w Rio, gmach ONU w Nowym Jorku, Katedra w Brasílii,
Gmach Partii Komunistycznej w Paryżu, Sambódromo
w Rio. Bez oporów tak dla rządu, jak dla Partii czy dla
Kościoła. A najciekawszy jest ten ostatni. Miejsce
najsłynniejszego karnawału to inicjatywa Ligi Szkół
Samby. To są wielkie organizmy, których prezydenci
systematycznie a to siedzą w więzieniu, a to ich
zastrzelili, a to wołają na przesłuchania związane
z tonami narkotyków. Ale po wypraniu pieniądz nie
śmierdzi, a pralnie są wyśmienite, od Isle of Man do
Kajmanów.

Wprawdzie piszą o jego komunizmie, ale jest on taki,
powiedziałbym, dekoracyjny. Trochę pachnie, nie daje
owoców, nie zajmuje wiele miejsca. Piszą w Sieci (to
chyba jego zwolennicy), że jako komunistę (członka
partii od 1945 roku) zmuszono go do wyjazdu z kraju
po puczu z 1964 roku ale w końcu lat 60-tych wrócił
i działał jako wykładowca uniwersytecki. To się kupy
nie trzyma, bo dyktatura nabrała na ostrości w końcu
roku 1968, po ogłoszeniu Aktu AI-5 przez generała
Arthur da Costa e Silva, wchodzącego w ostrą demencję.
Wygnany komunista właśnie wtedy wracający do kraju?
Jak to mówi porzekadło: nie obrażajcie inteligencji
czytelników. Po prostu jest ciągła moda na lewicowe
pozowanie, Niemeyer nigdy nie przestał być ulubionym
symbolem postępowego świata, a był nim bezkarnie
właśnie dlatego, że nie gryzł. Tak jak Jorge Amado,
komunista, osobisty przyjaciel tak prawicowego
gubernatora stanu Bahia, że przy nim Giertychowie
zdają się trockistami.

Tu kwestie lewicy zawsze były mocno skomplikowane
i powiedziałbym, że dla dobrych przyczyn. Trudno było
w peerlelu nie stać się antykomunistą, trudno było
w Brazylii nie mieć skłonności komunizujących.

A jak te genialne projekty wyglądały z poziomu podłogi?

Różne są punkty widzenia. Blog barwybrazylii ma
wiele pięknych zdjęć (także i z innych miast) i ma
wiele sympatii dla prawie wszystkiego. Obawiam się,
że ja dużo mniej. Superquadras stały się parami
(wspólny wjazd do każdej ich pary) dość oddzielnych
osiedli, 400 m x 400 m każda z nich i jakość bardzo
zależy od siły przebicia mieszkańców. Tam gdzie są
służbowe mieszkania posłów albo dawnej miejscowej
„arystokracji”, bywa pięknie. Końcówka
po stronie północnej ześlizguje się jakością w stronę
slumsów. A ta arystokracja, to różne osoby, które tam
żyły za dawnych czasów. Mówili mi o kurwach i ich
szefowych, które dochodziły do znaczących oficjalnych
stanowisk, w uznaniu dla ich wkładu w budowę stolicy.

Przeważa okropność wymuszona koncepcjami teorii
nowej architektury, czyli palony cement. Mają to
za piękno i nie używają tynków. Rozpada się do po
trosze i straszy wyglądem, ale z teoriami piękna nie
należy walczyć. Nie ma naturalnych centrów osiedlowych
skupiających ludzi. Wymuszone życie samochodowe
sprawia, że kto może spędza końce tygodnia dość daleko
od miasta, rolę daczy spełnia fazenda czy sítio. Jak
fazenda, to jest koń. Jak sítio to może być i koń, ale
głównie chodzi o drzewa owocowe.

Zalety to łatwość lokalizacji mieszkań, przynajmniej
na Plano Piloto. Gdy przypomnę sobie szukanie budynków
we Wrocławiu na Kozanowie... O suszeniu koszuli
pisałem. Kto umie szukać pokazów organizowanych przez
ambasady, znajdzie prawie wszystko, co chodzi w kinach
w Europie. Poziom bezpieczeństwa wyższy niż w Rio czy
São Paulo, ale młodzi a bogaci są tak rozbestwieni, że
przejechanie po trupie to dla nich drobna pestka. Cóż,
znajdzie się tam prawie wszystko co jest dobre i co
jest złe w Brazylii.

Ale Atlantyku tam nie ma.

Cykl zatytułowałem: O.N. i inni. Inni to nie tylko
Lucio Costa. Chciałem mówić też o dwóch wspaniałych
postaciach: Frans Krajcberg i Roberto Burle Marx.
Ten pierwszy żyje. Kiedyś tak mnie wzruszył, że nawet
wiersz o nim napisałem. Chyba mój najlepszy w życiu.

Cóż, strasznie się rozgadałem, więc tych dwóch panów
zostanie na inny cykl. Dziękuję za wytrzymanie do końca.