Łamigłówka prowadząca do pomyślenia o mierzeniu okręgu ma wiele wersji; może najlepiej znaną jest ta:na równiku zrobiono obręcz ściśle przylegającą do powierzchni, a potem dodano do niej dziesięciometrowy kawałek. Oczywiście już nie przylega, ale na ile się podniosła? Czy mysz się po nią prześlizgnie?

Kto pierwszy raz bierze się za to nie chce wierzyć, że człowiek, pochyliwszy się odpowiednio, przejdzie pod obręczą nie potrzebując używać swych czterech kończyn, bo 10/(2π)=5/π to prawie 160 cm luzu.

Druga zabawa jest mniej znana, a milsza do użycia, bo to się robi, a nie wyobraża. Biorę dwie monety wyraźnie odmiennych rozmiarów, wycinam w kartce otwór na miarę dla mniejszej monety i zadaję głupio brzmiące pytanie czy bez podarcia kartki można przez otwór przeprowadzić na drugą stronę większą monetę.

A usłyszawszy zgodne i zdecydowane „nie” robimy to, co jest niemożliwe:

Dopiero wtedy lud uświadamia sobie, że nie powierzchnia gra tu rolę, a porównanie połowy obwodu otworu ze średnicą większej monety, powiększoną o jej grubość. I łatwo się doliczy jaka może być procentowa różnica wielkości między monetami (dla uproszczenia sobie życia udaje się na początku, że monety są tak chude jak papier).

To było proste i wzięte z książeczki Martina Gardnera „Entertaining Science Experiments with Everyday Object” (Zabawne doświadczenia naukowe z codziennymi przedmiotami), która była wznawiana wiele razy od 1957 roku. Trudne jest wyjaśnienie czemu nie jest to sztampowym szkolnym ćwiczeniem, znanym wszystkim uczniom. To temat na prace doktorskie z parapsychologii i psychologii, a tu zaoferuję pierwsze rysy mogące wesprzeć nowe teorie.

1. Gdyby MEN dało instrukcje obsługi, monety, kartki z otworami i formularz do notowania obserwacji, to w porządku. Jeśli nie, to Związek Zawodowy będzie słusznie bronił nauczycieli przed przepracowaniem.

2. Łamigłówka i zagadka to sztuczki, a szkoła to nauka. Jak się tego nie zapisze naukowo, to nie nadaje się do szkoły ze względów pedagogicznych. I jest tu element niesprawiedliwości, jedno dziecko może przepychać monetę, a inne już dostanie porwaną kartkę.

3. O ileż nowocześniej jest kupić za marne US$1500 ten komputerowy program (nie wymienię jego nazwy, bo nie jestem funkcjonariuszem firmy i nic mnie nie przymusza do reklamowania bubla), który jest tak sławny i działa na prawdziwych liczbach i z myszką.