Paulo Leminski

Co było, to było

Kiedyś to się umierało
1907, powiedzmy, wtedy owszem
umierało się jak należy.
Umierali ludzie co dzień.
Umierali i kto by się smucił
jeśli nikt wtedy nie wątpił
że Sąd w końcu nastąpi
i każdy niebawem powróci.
W praktyce od wszystkiego się marło.
Od choroby, przy połogu, od kaszlu.
I umierało się z miłości
jakby śmiercią było kochanie.
Aby umrzeć starczało się zlęknąć,
powiew wiatru, westchnięcie i już
odchodził sobie nasz trup
do ziemi w pozycji na baczność.
Rocznice, wesela, chrzciny,
rodzajem święta śmierć była,
coś co się w życiu zdarza,
jak być albo nie być na balu.
Było to nieco skandalem,
lecz szkody były niewielkie.
Odpoczął. Odszedł. Bóg przyjął.
Ktoś zawsze miał zwroty w zanadrzu
i wszystko się z grubsza lepiło.
Były rzeczy, co zabijały od razu.
Ogórek z mlekiem, przeciągi,
przekleństwo staruchy, złamane serce.
Od czegoś musiało się umrzeć
A inne coś musiało zabić.
Honor, ojczyzna i krew
posłały wielu do dziury.
Co jeszcze stary miał zrobić
gdzieś w roku 1916?
zapalenie płuc złapać,
dla synów wszystko zostawić
i zostać fotografią.
Przecież nikt nie żył na zawsze,
bo życie to takie trzask-prask.
Nie szło ciągnąć tego dalej.
Lecz nie ma tu żadnych winnych.
Mógł przecież zdać się w opiekę
Świętego Ignacego z Acapulco
czy Dzieciątka Jezus z Pragi.
Czorty ganiają do woli.
Tu się żyło, tu się płaci.
Obiad zjadł, potem golenie,
kąpiel, wietrzyk i z rozpędu...
Nie ma prawa do narzekań,
przejdźmy więc do testamentu.
Dzisiaj trudno jest umierać.
Środki, domy starców, leki.
Śmierć ma dziś ograniczenia.
A jeśli komuś chce się tu zostać
nauka o wieczności da mu inną postać
wymyślając trwanie krionicze.
Tak, moi drodzy, życie jest chroniczne.

Chroniczność życia Paulo Leminskiego (1944-1989) nie przetrwała ataku na własną wątrobę. W stałym buncie przeciw światu, więc przeciw sobie, wyniszczył się dokumentnie wtedy, gdy mógł zacząć wielką karierę. Wysoki, błyskotliwy, plugawy w słownictwie (zachowane nagrania mogą być akompaniamentem jakiegoś meczu), mistrz językowych przekształceń, był, był bardziej – i przestał być.

A był z Kurytyby, syn Polaka i czarnej Brazylijki. Sporo czasu żył w Rio de Janeiro. Żona też poetka.

Alkoholizm nie zna granic. Gorzkie porównanie z dwóch światów. Oto najkrótszy rozdział powieści Benedykta Jerofieewa „Moskwa – Pietuszki” (rozdziały to odcinki między stacjami metra):

Sierp i Młot – Karaczarowo

I natychmiast wypiłem.

A teraz wiersz bez tytułu Paulo Leminskiego:

Barów pięć, dziesięć koniaków
przecinam são paulo
śpiąc w taksówce

Chyba w pełni rozumiał proces, któremu się poddał:

Kamień nagrobny 1
epitafium dla ciała

Tu leży wielki poeta
Spisanego nic nie zostawił.
Sądzę, że to milczenie
to jego dzieła zebrane.

Bibliotekarki szukają go od razu w dziale dla dzieci. Pisał dla nich sporo. Niektóre się dziwią, że były  i wiersze. Najdziwniejsze, że napisał też biografie. Tylko dwie: Trockiego i Jezusa. Wciąż o nie pytam w antykwariatach.