Do książki „The future of the past” (autorem jest
Alexander Stille, dziennikarz NYT) przyciągnął mnie
żart z tytułu. „Przyszły przeszłego” to prawie
nazwa czasu gramatycznego w angielskim, „future
in the past”, przyszły w przeszłym, który u nas staje
się trybem warunkowym. O książce jeszcze nie mam
(i może nie będę miał) czegoś do powiedzenia, ale
jest to i owo do powtórzenia:

Zaludniona przez ledwie parę milionów osób, olbrzymia
konstelacja małych wysp, rozsianych na południowym
Pacyfiku (nazywana Melanezją, Mikronezją i Polinezją)
jest siedzibą prawie szóstej części sześciu i pół
tysiąca języków świata. Z powodu ilości wysp, które
trwały przez długi czas w stosunkowej izolacji, ten
region jest tym samym w różnorodności językowej oraz
kulturalnej czym Wyspy Galapagos i Madagaskar dla
bioróżnorodności. A ocenia się, że prawie połowa
języków świata zaniknie w ciągu wieku z powodu
szybkich skutków ujednorodnienia przyniesionego przez
globalizację. Każdy z tych języków przedstawia jakąś
kulturę, prawie zawsze kulturę słowną, która umiera
nie zostawiając wielu śladów.

Na jednej z takich wysepek. Kitawa, spędził lata
włoski antropolog Giancarlo Scoditti. Region bliski
Polakom: to tu, na wschód od Nowej Gwinei, są Wyspy
Trobrianda, na których Bronisław Malinowski zapisywał
co widział, tworząc współczesną antropologię. Ale

Malinowski interesował się obyczajami społecznymi
i seksualnymi tego regionu i zupełnie nie ciekawiła
go kultura wizualna czy artystyczna.

A to właśnie zwracało na początku uwagę Scodittiego:

Dla tych wysp czółna są tym czym gotycka katedra dla
osób ze Średniowiecza, wynikiem długiego zespołowego
wysiłku i poświęcenia, a także materialnym wyrazem
wizji świata, którą ma społeczność.

Czytając to natychmiast przypomniałem sobie Verę A.
(gdzie podziała się ta zdumiewająca kobieta ze swoim
współczynnikiem IQ na pewno bijącym 180, czemu nie
słyszę o niej jako ministrze czy szefie Grupy Mózgów?)
– wyjaśniała mi kiedyś parę szczegółów ze swojej
pracy doktorskiej o łuku. Dowodziła tam, że Indianie
zawierali w nim całą swoją wiedzę o botanice i o tych
zwierzętach, na które swoimi łukami polowali. A my
myślimy, że to po prostu zakrzywiona gałąź i cięciwa...

Zakończę cytatem o niesłownych tubylcach, którzy
sprawili, że nasz wielki rodak nie stał się jeszcze
większy:

Choć Malinowski opisał Kitawę jako źródło wielu z tych
czółen, które w okolicy miały najsubtelniejszą rzeźbę
i z niej wywodził wiele wiar i praktyk, łącznie
z najważniejszą legendą o latającym czółnie, nigdy nie
był on na tej wyspie. Malinowski znał paru jej
mieszkańców gdy wypuszczali się w podróże, ale żaden
z nich nie zawiózł go kiedykolwiek na wyspę. „Umawiali
się z nim na plaży i nigdy się nie pojawiali” mówi
Scoditti z zabawną satysfakcją. Pamiętniki Malinowskiego
ujawniają jego lekceważenie dla tubylców i Scoditti
przypuszcza, że ludzie z wyspy to odczuwali i wykazali
swój charakterystyczny zdrowy rozsądek odrzucając
anglo-polskiego antropologa.

Za pozwoleniem, wysoki sądzie. Brytyjsko-polskiego.
Niech i Szkoci i Walijczycy coś z niego mają.