Część 3 cyklu „Jayme Landmann”. Poprzednie to:
1. kto to był Landmann; urywek wywiadu (Biblia a medycyna)
2. o chorobach psychicznych i homoseksualizmie (definiowanie choroby)
oraz 2+: o CEME (centrala lekarstw)

Powtórzę jeszcze raz: wybitny specjalista, miał
uznanie, sławę, pozycję i pieniądze. Przeszczepy,
dyrekcja ważnego szpitala (klinika uniwersytecka),
profesor medycyny. Żył w stałym konflikcie z ruchami
strajkowymi i dogmatykami lewicowymi.

Całości książki Medicina não é saúde (Medycyna to nie
zdrowie) nie przetłumaczę. Muszę wybrać ścieżkę gdzie
przeskakuje się po większych kamykach.

[str.13] W dużej mierze tak własna wiara jak wartości
związane z pojęciami zdrowia i choroby są wyznaczone
społecznie... [str.14] Mniejszości etniczne mogą dać
odmienne, a nawet ponadnaturalne, interpretacje
pojawiającym się symptomom. Każdy przecież inaczej
interpretuje co czuje, zgodnie ze swoim doświadczeniem
i ze społecznym układem, w którym żyje, i dlatego
biologiczna normalność różni się niepomiernie między
osobami i między społecznymi grupami.

Na Zachodzie, jeśli osoba nie chce pracować, pierwszą
hipotezą jest jej choroba. Ale nie ma tego w Sri Lanka,
tam chęć, by nie pracować nie jest sygnałem choroby.

[str.15] Nieprecyzyjność pojęcia choroby wśród laików
podkreślają opracowania pokazujące rozbieżność między
pojawianiem się symptomów a szukaniem lekarskiej
pomocy. [...] Odpowiedź z pewnej ankiety [...]:
„Chciałabym wiedzieć co to znaczy być chora. Czasami
czuję się tak źle, że wydaje mi się, że umieram, ale
muszę nadal opiekować się dziećmi i poza tym nie mamy
pieniędzy, żeby wydawać na lekarza. Jak ja mogę być
chora? Skąd ktoś wie czy jest chory? Niektórzy kładą
się od czegokolwiek, ale większość z nas nie może
chorować, nawet gdy potrzebuje.”

[str.16] Zdrowie jako narzędzie pracy

Na ogół panuje idea, że większość osób nie szukających
służby zdrowia czuje się dobrze. Lecz badania osób
rzekomo zdrowych – przedsiębiorców, studentów,
robotników, nauczycieli – poddanych wstępnym czy
okresowym badaniom ujawniają, że rzadko spotyka się
kogoś bez przynajmniej jednego kłopotu czy choroby,
którą dałoby się leczyć. Mając to na widoku można
wyciągnąć wniosek, że w życiu osoby musi nastąpić coś
krytycznego, by skłonić ją do szukania pomocy lekarskiej
i że ze statystycznego punktu widzenia częstą normą
jest opóźnianie (niekiedy nieskończoną ilość razy)
szukania ratunku.

Niedokładność laików przypisuje się brakom specyficznej
wiedzy i dlatego jest naturalnym, że społeczeństwo
szuka grupy biegłych, kształconych i wyspecjalizowanych
w chorobach, lekarzy, by zdefiniować, podać diagnozę
i leczyć choroby.

Ta troska zorganizowanego społeczeństwa tłumaczy się
nie tylko dbaniem o interesy swych członków ale, przede
wszystkim, swoim własnym interesem, jako że choroba
bezpośrednio wpływa na globalną produkcję, a więc na
narodowe bogactwo, od której zależy byt Narodu.

Analizując pojmowanie zdrowia i choroby wśród
pracujących w Recife, Lucia Souza podkreśla, że wśród
uboższych, którzy bezpośrednio zależą od swojej siły
roboczej dla przeżycia, choroba jest podwójną groźbą,
bo ciało jest widziane tak jako symbol organicznej
całości jak głównie narzędzie zarobkowe.

[str.17] Jednostka jest w istocie funkcjonalnym
modulem, siłą wytwórczą. [...]

Dlatego klasa biegłych, lekarzy, jest podporą tego
pojęcia i to jest jedna z głównych, a może główna
przyczyna, że Państwo przejmuje coraz większą
odpowiedzialność za służbę zdrowia. [...]

Jednym z najważniejszych celów tej służby jest unikanie
częstych absencji, zwolnień chorobowych, bowiem mają
one wpływ na produkcję. Dlatego z jednej strony jest
konieczne, by siła fizyczna pracowników była utrzymana
na zadowalającym poziomie, a z drugiej, by była siła
kontrolująca, eliminująca zbędne nieobecności. [...]

[str.18] Ponieważ społeczeństwo dało lekarzowi monopol
definiowania co jest chorobą, oznajmiania pacjentowi
czy ma chorobę uzasadniającą nieobecność w pracy oraz
decydowania jakie kroki powiniem podjąć, by odzyskać
zdrowie, stało się naturalne, że społeczeństwo wymogło,
by lekarz podporządkował się interesom, które ono ma
za podstawowe.

[Następuje opis historii wprowadzania w Brazylii Kas
Chorych od lat 20-tych i danych dotyczących działania
INAMPS (Narodowego Instytutu Pomocy Lekarskiej
i Opieki Społecznej), kulminacją jest poniższa uwaga.]

[...] pomimo setek milionów wizyt i badań lekarskich
[...] medycyna nie przyczyniła się istotnie do
zmiejszenia absencji.

[str.20] Obecna medyczno-społeczna struktura stworzyła
symbiozę medycyny i społeczeństwa, która działa dla
wytwórczości i dużo bardziej w interesie samej klasy
lekarzy niż dla dobra pacjenta.

Chorym staje się ten, kto czasowo jest niezdolny do
produkowania. Jest w tej definicji choroby nota
optymizmu, bo tymczasowa kondycja prowadzi do dwóch
powinności: chorego, by się starał wyleczyć i lekarza
czy medycyny, by go leczył.

Gdy nie ma nadziei na odzyskanie zdrowia, w przypadku
ślepoty czy paraliżu czy też u nosicieli chorób
chronicznych i rozwijających się, chory przestaje być
chorym i staje się inwalidą. Na rynku pracy traci swą
wartość. Jest czekiem czy wekslem, który stracił swą
ważność, wypada z cyrkulacji.

Gdy jakikolwiek pracownik, z powodu fizycznego czy
mentalnego przemęczenia czy z powodu innego typu
symptomów chce zagwarantować swoje przeżycie, swoje
zarobki czy swoje zatrudnienie i jednocześnie odpocząć,
musi to uczynić za pomocą choroby.