Co mnie skłoniło do kupienia książki o indiańskim języku znaków? (Indian Sign Language by William Tomkins, oryginał z 1931). Nie pamiętam. Jeśli chęć pogawędki, było to skazane na niepowodzenie, słabo tu z Siouxami. Ale to chyba był okres przypatrywania się wszelkim obrzeżom języka, im mniej standardowe tym ciekawsze. No i w mentalności manezinhos (czyli urodzonych na wyspiarskiej części Floripy) były wyraźne znaki kultury z Azorów, gdzie „mówiono” gwizdanym językiem. Ma on mieć dobrze rozwiniętą gramatykę i nawet daje się w nim opowiadać świńskie dowcipy, co ma dowodzić wysokiego stadium rozwoju języka. Tyle, że gwizdania już zapomnieli.

Ale ludzkich fraz typu „dzień dobry” czy „dziękuję” też nie nauczyli się, więc nie dziwota, że wszystkie bliższe znajomości stąd nie były stąd, a przyjezdne. Da się mieć bliskie, sensowne i zrównoważone kontakty z przybyszami z interioru, z paulistas czy gaúchos, z takimi jak ja czyli ogólnie gringos, ale wszelkie kontakty z tubylcami z reguły miały niemiły początek, środek lub koniec, a najczęściej wszystko. Gdy przez jakiś czas odgrywałem rolę pracodawcy, wspólnik mnie ostrzegał, żebym nie myślał nawet o zatrudnianiu ludzi z Costeira, dzielnicy, która zachowała rybacki styl życia. Nie wierzyłem, nie mogłem przyjąć takich  przesądów, w związku z czym przyjąłem później posądy. Czyli mądry naiwniak po szkodzie.

Dobrze rozumiem niedopuszczalność takich opinii, ale proszę najpierw, przed opyszczeniem mnie, wybrać się w powszedni dzień na Costeira do Pirajubaé, pooglądać w ciągu dnia w barkach półnagich mężczyzn (siedzą tak przez cały rok, nawet gdy temperatura zbliża się do zera), grających w domino i pijących piwo. To rybacy. Przynajmniej teoretycznie. W niektóre miesiące, przez parę dni.

Nie można ich oskarżać o braki umysłowe. Czasami sugeruję studentom kursu algebry liniowej, by u tych ludzi uczyli się operacji na macierzach (to są takie prostokątne bloki z liczbami), bo rzeczeni rybacy wykuwają je na pamięć i starannie analizują, dodając i odejmując wektory, a wszystko w półanalfabeckiej pamięci, te punkty zyskane i stracone, remisy, gole za i przeciw – a pamiętliwi są jak wodny bufalo, nie wybaczą sędziemu, że przed 9 laty nie uznał gola, który uczciwie strzelił Marcelo.

To się nazywa kultura. I należy ją chronić. Bo jak zniknie to już tego nie będzie.

A Floripa i okolice bulgoczą napływowym pieniądzem. To nie rybacka osada sprzed stu lat. To taki bardziej Sopot, wszystko razem sumuje się do ponad miliona ludzi. Szczególnie gaúchos, ludzie z południowego stanu Rio Grande do Sul, przyjeżdżają, otwierają rożne przedsiębiorstwa – i chronią jak cholera tę starą kulturę, bo ani myślą zatrudniać tubylców.

Właśnie rozmawiałem o tym z kimś wiedzącym w czym rzecz. Powszechna opinia pracodawców głosi, że lud miejscowy pracuje dopóki nie zbliża się okres połowów. Wtedy pracownik znajduje jakiś sposób, by zaniknąć i móc wybierać się w morze. Najprościej na zwolnieniu chorobowym. Jak się nie da, urządzając w pracy jakąś awanturę. A że prawo pracy bardzo chroni pracownika,  dostanie odszkodowanie i kto wie czy nowego motoru do swej łodzi nie kupi. A jeśli i tego się nie da to po prostu znika z pracy – a to wtedy właśnie zwala się do miasta chmara turystów, wszelka siła robocza jest pochłonięta przez sezonowe potrzeby, i pracodawca stoi sobie w swojej firmie jak ten kot na puszczy i tylko ogląda pieniądz, który przepływa obok niego.

And so it goes, jak mawiał mistrz Vonnegut. Choć nie wiem czy znał tradycyjną kulturę z Azorów.

Nie przypominam sobie czegoś podobnego w Kraju. Są do dzisiaj tarcia między ludźmi wywodzącymi się z trzech zaborów, kresowiacy to też nieco inny świat (tak, po tylu latach to się czuje w niektórych rodzinach) ale żeby jakaś miejscowość słynęła z leni... Bywają zamknięte grupy (szczególnie ci bacowie, niechętni reszcie świata), którym ojczyzna kończy się wraz z powiatem, ale to przecież coś innego. A może nie wiem czegoś ciekawego o własnym Kraju?