Niezwykły człowiek. Nauczyciel portugalskiego
i geografii, autor słownika. Uwielbiany przez tłumy
polityk. Alkoholik i kabotyn. Pierwszy akt prawny po
objęciu prezydentury kraju to zakaz używania bikini na
plażach. Błyskotliwe nawroty wyborcze i najgłupszy
w brazylijskiej historii polityczny błąd, spowodowany
przez megalomanię, który wywołał przewrót polityczny
i zabałaganił los kraju na parę pokoleń.

Jânio Quadros słynny jest też dzięki dowcipowi, który
zrodził się z natchnionej improwizacji, i to w momencie
gdy pośledniejszy człowiek zająkałby się na śmierć.
Wybory na gubernatora stanu São Paulo w roku 1954,
przeciwnik polityczny (który miał przegrać mizerną
różnicą poniżej jednego procenta) opłaca dziennikarza,
by ów zadał kandydatowi jedno jedyne pytanie. No
i w publicznym wywiadzie w interiorze czyli na zadupiu
znienacka słyszy Quadros pytanie:

– Wie pan, że na prowincji rodziny moralizują i są
konserwatywne. Dlatego chciałbym pana zapytać:
dlaczego pan pije?

Pada natychmiastowa odpowiedź:

– Bo płynne jest. Jadłbym, gdyby było twarde.

To marna próba przełożenia zwrotu o zdumiewającej
składni „Se fosse sólido, come-lo-ia”. To ostatnie
słowo jest dziełem sztuki, które trudno zreprodukować
w innych językach nie mających partykuł udających
zaimki. Zdanie, które weszło tak przez poetycką formę
jak i przez treść do historii.

Ale celem tego wpisu nie jest mówienie o nienormalnych
szefach kraju. Anegdota, którą chcę przetłumaczyć,
z inną postacią się kojarzy.

Autor opowiastki odegrał w Brazylii prawie taką rolę
jak Karl Kraus w Austrii. Tylko jedna próbka dzisiaj:
gdy „nieznani sprawcy” go porywają i dotkliwie biją
w 1934 roku (tak samo jak w innym kraju inna rządowa
klika reagowała na cięty język Kisiela), ten dziennikarz
zawiesza w swojej redakcji dużą tabliczkę: „wchodź bez
bicia”. Niewielu Brazylijczyków rozpozna go jako
Apparício Torelly, zapamiętany został pod
pseudonimem Baron z Itareré...

A oto historia z roku 1935, gdy Jânio jest gubernatorem.

Historyczny epizod.

Pierwsze miesiące działań Jânio Quadros w rządzie São
Paulo cechowały zwariowane i gwałtowne zabiegi, by
przekonać społeczeństwo, że rzeczywiście nadeszła
epoka regeneracji i rzetelności. Dyktatorskie odprawy,
niezłomne nakazy, nieprzekupność języka, samowola
aresztowań, pobicia a także masowe zwolnienia
prostych funkcjonariuszy stanowiły ramy obrazu
administracji.

Ludzie dobrze poinformowani i przewijający się przez
pałace władzy opowiadali po cichu, że pewnego razu
generał Honorato Pradel, były minister Porządku
Publicznego, rozmawiając z odletnim a bliskim
przyjacielem na temat sytuacji kraju, gdy gawęda
toczyła się swobodnie, zapytał:

– Powiedz mi tak zupełnie szczerze, co myślisz
na temat gubernatora Jânio Quadros?

Jego stary przyjaciel zastanowił się nieco, przeciągnął
rękę po podbródku i z namysłem odpowiedział:

– Moje zdanie na temat tego wszystkiego jest takie
same jak twoje...

– W tym wypadku, mój drogi – odpowiedział mu
energicznie generał – strasznie mi przykro, ale
jest moją nieuniknioną powinnością natychmiast cię
zaaresztować. Na gubernatora nie może paść cień
jakiegoś podejrzenia, a szczególnie tak zniesławiający
osąd jaki właśnie ujawniłeś.

I zaprowadził przyjaciela do ciupy.