Na blogu Anuszki stoją trudne i ważne rozważania, ale
zamiast włączyć się konstruktywnie i dodać coś do
rzeczy mam do przedłożenia parę naiwnych uwag
oblanych sosem pełnego nihilizmu. I nie spodziewam
się, że poznam dobre argumenty na przegnanie chmur,
bo od lat ich szukam i im bardziej szukam tym więcej
widzę żargonu, hipokryzji lub głębokiej wiary opartej
na tym, na czym oparta jest każda głęboka wiara: na
niczym.

Może zacznę od tak obmierzłego terminu, antytezy
słowa demokracja, jakim jest dyktatura. Tego towaru
nie brakowało w XX wieku. Krótki spis w porządku
alfabetycznym: Franco, Getúlio Vargas, Hitler, Idi
Dada Amin, Mugabe, Mussolini, Papa Doc, Peron,
Piłsudski, Stalin, Sukarno. Co ich wszystkich łączy?
Głównie nic. To bardzo przepraszam, ale na jaką
cholerę wymyślać pojęcia, które są w najlepszym razie
spisem nazwisk a w najgorszym – spisem wyzwisk?

Śliczne wyrażenie Churchilla o demokracji, że niby
zły system, ale lepszy od wszystkich pozostałych, to
świetny hollywoodzki one-liner, lecz w istocie to
wyraz pogardy dla prawdy. Jaka demokracja, cara
pálida, kto to siedział w brytyjskim parlamencie,
równo podzielone reprezentacje Oxford i Cambridge,
zwolenników wyścigów psów lub wyścigów końskich?

Jak mądrze brzmi argument o wyższości demokracji,
że między dwoma demokratycznymi państwami
nie było wojny? Aha, dziś to już wiemy. Ale jeszcze
w roku 1938 słyszeliśmy, że Niemcy były krajem
demokratycznym, tyle, że z silnym rządem.

Dzisiaj Rosja też jest demokracją. I jeśli ktoś chce
zastanowić się nad techniką, której użył Putin, by
z niej zrobić demokrację z silnym rządem, niech sobie
przypomni nie w pełni do dziś wyjaśnione zdarzenia,
które dały Bushowi dostęp do takich pieniędzy na
wydatki wojskowe, że Putin może się tylko skręcić
z zazdrości.

Wiem, że to, co Anuszka pisze o specjalistach:

gdy większość instytucji na świecie zatrudnia
specjalistów – specjalnie ich odsiewając, robiąc
egzaminy i konkursy – to do kierowania państwami
zatrudnia się ludzi kompletnie bez kwalifikacji

niesie sugestię pewnej poprawy, ale jestem zdania,
że to tylko chwilowe i nieistotne, bo nie istnieją
specjaliści od życia wielkich społeczności. Od ich
śmierci – owszem.

Najgłębsze prace z dziedziny wiedzy politycznej
dotyczą przeszłości. Rosja carska, Rzym ostatnich
cezarów, wojna trzydziestoletnia, Niemcy Bismarcka.
Można nauczyć się z nich jak umiejętnie wyrolować
lud. Nie ma podręczników dla ludu do obrony przed
kłamstwem i hipokryzją. Wiedza polityczna nie jest
nauką polityczną, bo nie ma mowy o powtarzalności
eksperymentu. Nie wierzę w powtórzenie się klęski
nazizmu, bo żadna klęska nie powtarza się w takim
samym wydaniu. Ale wierzę w wiele klęsk w tym
wieku – jak gdyby nie wystarczało tych, które już są
w pełnej akcji.

Owszem, cenię demokrację, ale nie wierzę w istnieje
demokratycznego kraju, który ma znany ludziom
z imienia i nazwiska rząd. To są ludzie wybierani do
obsługiwania nas i nie znamy danych kasjerki, murarza,
pielęgniarki. I niepokojące by było, gdybyśmy musieli
dowiedzieć się wielu rzeczy o nich, począwszy od ich
poglądów, zwyczajów i ambicji. Chyba jedyne spore
społeczeństwo z anonimowym rządem to Szwajcaria.
Mniejszych tworów, dobrze działających, z demokracją
w jakiejś jej wersji, jest sporo.

A USA? Nie byłem tam, z lektur wnoszę, że jest tam
demokracja w Vermont i Utah, w Sacramento County
i czymś podobnym, ale nie w Waszyngtonie czy
w Kalifornii. Kwestia skali. Nie umiemy myśleć
o molochach, ewolucja nie przygotowała nas do radzenia
sobie z obiektami, które latają za szybko, są zbyt
liczne, zbyt rozległe. Aha, ktoś, kto już się rwie
do zaoponowania, może zatrzyma się na chwilkę
i pomyśli o krótkim słowie Enron. Specjalistów
tam nie brakowało.

Krótko mówiąc: gdzie jest rząd, tam nie ma demokracji.

Przez całą szkołę wbijano mi do głowy jak cenna jest
wielkość i jak zabójczy rozłam, ale nie zrozumiałem
czemu okropne było rozbicie dzielnicowe. Ile jeszcze
stuleci można uprawiać szantaż najazdu potężnego
nieprzyjaciela? Tylko dlatego, że raz na dwieście lat
może najechać horda tatarska, mamy cierpieć przez
dwieście lat hordy wydrwigroszy i półgłówków,
podających się za zbawicieli kraju? W imię jakiego
to ideału do wrocławskich pieniędzy wyciąga się łapa
kacyka z Włoszczowej? A niech sobie stoi pod Świątynią
Opatrzności we Włoszczowej i jak tam wierni zechcą
to mu dadzą.

Ze sporą sympatią widzę rozbicie Jugosławii. Efekt,
nie metodę. Mam nadzieję, że Szkocja oddzieli się
od UK, a jeśli Portugalia może istnieć bez Hiszpanii
to Katalunia też by sobie poradziła. Więc ogólny
kierunek dla zbawienia świata jest dla mnie dość
jasny – powrót do pojmowalnych przez człowieka
wymiarów, ucieczka od niewyobrażalnego. To może być
duże i zatłoczone (Singapur, Hong Kong), ale musi
być do objęcia przez wyobraźnię.

Więc niech będą sobie specjaliści, lepsze to niż
nawiedzone półgłówki w typie byłego ministra MEN
(niech kiedyś będzie Kaczyńskiemu wybaczona hańba
tej zdecydowanej przez niego nominacji), ale dobrze
by było myśleć o ideale: nigdy więcej dinozaurów
podobnych do CCCP. A może by postudiować u nas
historię Hanzy? Ale do tego trzeba wielu ludzi
znających dobrze niemiecki – i wiele dobrej woli,
by uczyć się od innych kultur.