Lekkie wahanie czy to jest w dobrym tonie przepisywać
tutaj swoje uwagi zamieszczone przedtem na forum GW.
Ale czemu by nie? Przecież nie zżynam czyichś uwag.
I grupy czytelników sa zupełnie inne, prawdę mówiąc
tam się pisze a nie czyta. Co zresztą jest sporą
szkodą, gdyby zrobić sprawne sitko do odbzdurzania
dyskusji, zostałoby dużo świetnych materiałów do
przemyśleń i znaczana ilość informacji nie mających
dostępu do innych miejsc. Dobra, dość usprawiedliwień,
chodzi o artykuł Janusza Czapińskiego, zamieszczonego
w GW 10/IX. Warszawski psycholog pisze o nastrojach
społecznych rzutujących na postawy wyborcze, tytuł
Polacy czują głód wspólnoty jest tak wieloznaczny jak
i treść, a całość wpisuje się w tradycje krajowego
dziennikarstwa: nieco ciekawych uwag, parę prawd,
które prowadzą do nikąd i poczucie, że „mamy już to
omówione”.

Dopisałem się (nie pierwszy raz w rozmowach na temat
rozwarstwienia i moherów), bo nie podoba mi się
zacietrzewienie, z jakim spychamy ideologicznych
przeciwników do roli wrogów społecznych. Jakby po
wyborach miał nastąpić rozdział Kraju i każdy pójdzie
sobie żyć tam gdzie mu milej. Nie ma cienia refleksji,
że obie strony (te główne, z wielu istniejących) są
i będą obywatelami w jednym i tym samym państwie.

Więc napisałem tak:

Teza o „głodzie wspólnoty” wygląda na mistykę. To
chyba dokładanie podpisu do istniejącego obrazka,
a nie analiza analiza procesu z użyciem jasno
zakreślonych pojęć społecznych. Mam nadzieję, że to
sformułowanie nie brzmi zbyt brutalnie, nie jest moim
celem atakowanie autora, ale wywodu. Ma on wiele
trafnych elementów, ale wydają się nanizane raczej na
nitkę emocji niż poglądów.

Podkreśla to zestawienie dwóch fragmentów, bo nie
tylko są łatwe do zakwestionowania ale i sprzeczne ze
sobą. W pierwszym autor mówi: „w latach 90. żadna
ekipa nie kiwnęła palcem, żeby faktycznie zacząć
kształtować postawy obywatelskie”, a w drugim, że
„młodzi są krytyczni. Mogą mieć podobny do PiS system
wartości...” System wartości nie przychodzi jako
dodatek do kupionego pisma, to efekt kształtowania
postaw obywatelskich przez długie lata. Skąd wzięły
się rzekomo przyjmowane przez młodych ludzi systemy
wartości jeśli nie kształtowano ich pojęć, by uczynić
z nich obywateli?

Tu przerwę wywód (ten moment ważny jest dla dalszego
ciągu), by z sympatią i uznaniem wrócić do tego, co
napisał(a) Urtasa: na zagrożenie emocjonalne opozycja
odpowiedziała swoją dozą nienawiści, rozpętano obsesję
antymoherową, zapominając, że owe mohery to Polacy,
którzy trzymają się pewnego systemu wartości i jak
dotychczas nikt im nie zarzucił braku postaw
obywatelskich.

A więc widzę to z grubsza tak: oby to nie ugrupowania
polityczne kształtowały postawy obywatelskie - mają
o nich pojęcia utylitarne i egocentryczne. Jedyna
dobra rzecz w tej dziedzinie, którą mogą zrobić, to
ożywić dyskusję publiczną i słuchać przedstawicieli
społeczeństwa (ale nie tych co sobie nadali mandat
rzeczników). Postawą obywatelską było przez
kilkanaście lat „bogać się” i w istocie różne grupy
polityczne temu przyklaskiwały.

A co do młodych, są (jak zwykle młodzi) zagubieni,
świadomi oszustw i bezsensów i ci, którym słowo LPR-u
czy p.Rydzyka odpowiada mają jeszcze nieco szczęścia,
bo mają jakiś punkt oparcia. Pozostali nie mają owego
„systemu wartości” a niecierpliwe i odruchowe reakcje.
Owszem, powtarzając je przez lata mogą one wydać się
obroną jakichś wartości, ale są jedynie wariantem
„nie chcę tego”. Niezłym dowodem na moją tezę jest
rozjeżdżanie się po świecie paru milionów młodych
ludzi, którzy często nie znają języków, kultury krajów,
do których jadą ani też planu na „ciąg dalszy”, mają
tylko sprzeciw i poczucie wykluczenia z rzekomego
Eldorado, które jest gdzieś „na Zachodzie”.