Brazylijskie dowcipy o Portugalczykach są kopiami
historii ze Stanów znanych jako Polish jokes. Ilu ich
trzeba do wkręcenia żarówki, to ten schemat. Bardzo
mnie od początku pobytu tutaj dziwiło skąd zebrano
tyle niechęci i lekceważenia dla twórców imperium,
późniejszej republiki Brazylii, tworu przecież dość
udanego i nie owiniętego skrwawionymi sztandarami,
typowymi dla Nowego Świata. Im więcej uczyłem się
o historii i zakresie odkryć i działań portugalskich,
tym więcej miałem szacunku i uznania dla dokonań
tej małej europejskiej nacji. Los milionów Indian
i afrykańskich niewolników, obróconych w robocze
zwierzęta, które wytwarzały fortuny dla Korony i jej
sług, był widoczny, ale nawet tu przy porównywaniu
ze standardami epoki, okrucieństwa nie miały cech
zacietrzewienia religijnego czy sadyzmu.

Napotkany w NYT artykuł o indyjskim stanie Kerala
(jutro przekażę parę refleksji z tej lektury) powiódł
mnie do sieciowych encyklopedii, bo byłem zaskoczony
ilością chrześcijańskich symboli na ilustrujących
artykuł zdjęciach. I uboczny efekt lektur to zmiana
bazy danych na temat poczynań Portugalczyków w ich
montowaniu światowego imperium handlowego. Zdaje
się, że brutalność, która była po części hamowana
w Ameryce i Afryce, rozwinęła się w pełni w Malabarze
i Cochin. Z katastrofalnymi skutkami dla dzisiejszych
historyków chrześcijaństwa.

Otóż społeczność Nazrani (lepiej przyjąć tę pisownię
niż używaną w angielskim tekście) wierzyła w Jezusa
Zbawiciela i składała się głównie z Żydów. Tamtejsza
żydowska diaspora była jeszcze starsza. Wyznawcy
proroka z Nazaretu zachowali tradycje żydowskie
(sobota dniem świętym, rytualne nakrycia głowy,
rytualne śpiewy) i przekonanie, że to Rzymianie zabili
Chrystusa. Argument: ukrzyżowanie było rzymską
formą egzekucji, Żydzi kamieniowali winnych („kto jest
bez winy niech pierwszy we mnie rzuci kamieniem”).
Przyszli Portugalczycy i swoimi metodami perswazji
narzucili inną liturgię oraz przekonania o zabójcach
Jezusa, wymusili na wiernych przyjęcie teorii, że
pochodzą od lokalnych ludów a nie od żydowskich
osadników, ochrzczonych przez apostoła Tomasza.
I spalili co mogli ze świętych ksiąg i dokumentów
historycznych dotyczących życia tej społeczności.

Tak zanikły pisma o wiek starsze od dość oczywistych
fałszerstw biskupa Euzebiusza, który jest do dziś
uznawany przez Watykan jako święty i ojciec Kościoła,
ale był ostro walczącym politykiem i tak wiarogodnym
jak w naszych czasach, powiedzmy, święty Trocki czy
święty Lenin.

No i szkoda. Przed 500 laty spalono szansę przekazania
współczesnemu światu wiedzy o tym czym naprawdę
było wczesne chrześcijaństwo.

Ale niech żywi nie tracą nadziei. Nie tylko nauki ścisłe
rozwinęły się w ostatnim półwieczu w szokującym rytmie.
Historia, archeologia, antropologia miały podobne
sukcesy. I odnalezienie paru papirusów czy uważniejsze
odczytanie dawno już znalezionych może przynieść
wiele zamieszania i ducha odmiany w spetryfikowanych
strukturach administracji wiary.