W dawnych, przedsieciowych czasach wspaniały nieład
splątanych linek i nieprzewidywalnych odnośników
zastępował bałagan alfabetu, który w encyklopediach
tuż przy Lindelöfie stawiał lilie i listopadowe powstanie.
Zapewne dzięki temu dowiedziałem się kiedyś
o osiągnięciach szkolnictwa w Malabarze w wieku XIX.
W szkole o tym nie słyszałem, ale wiedziałem, że nasze
lepsze i że KEN był pierwszym w Europie a może
i w kosmosie Ministerstwem Edukacji. A tu okazywało
się, że w dziwnych miejscach nie tylko postanowili
coś zrobić ale i zrobili to. I że gdy zlepiano Polskę
z trzech kawałków, w Cochin i Malabarze struktura
wykształcenia ludu bardziej przypominała niemiecką
niż polską piramidę.

I tak pozostało to w pamięci, z tym upokarzającym
uczuciem, że o tylu wspaniałych sprawach nigdy nie
dowiem się szczegółów. Ale ile razy trzeba by było
żyć, by zrozumieć nieco Indie z jej 20 oficjalnymi
językami, tuzinem religii, tysiącletnimi tradycjami.
Więc jest, wiem, że nie wiem i żyjmy dalej.

Resztki zachowanych lektur wróciły gdy znalazłem
artykuł z NYT o indyjskim stanie Kerala. W ten stan
przemieniły się terytoria Cochin i Malabar i choć
małe to (12% powierzchni Polski), zaskakujące we
wszystkim. 32 miliony mieszkańców. Silna partia
komunistyczna od 1920 roku, gęsto-często u władzy
w ostatnim półwieczu. Malajalam, który przy uzyskaniu
przez Indie niepodległości był kandydatem na oficjalny
język kraju. Wskaźniki demograficzne jakby wybrane
dla zademonstrowania tego pokazu, o którym pisałem
niedawno: długowieczność pomimo biedy. Prawie brak
analfabetyzmu.

Artykuł ma kąśliwe uwagi co do rządowego planowania
– na przykład coś, co przypomina polski dowcip
o komunizmie, którego nie wymyślili naukowcy (oni by
najpierw wypróbowali na królikach): „dobrze się czyta
o modelu z Kerali ale w praktyce nie ma on zastosowania
nawet w Kerali”. Ale i tak graniczy z cudem, że
gazeta z USA pisze o rządzie komunistycznym, który
zapewnił swojemu ludowi pełną opiekę zdrowotną.
I o kolosalnych nakładach, państwowych i prywatnych,
w nauczanie. Nie, to nie cud, to koniec zagrożenia
komunistycznego, teraz już można przyznać, że miewał
on imponujące sukcesy.

Tak więc najbardziej w artykule zaskoczyły mnie nie
jego detale, ale fakt, że się pojawił. Bywają takie
momenty, ktoś napisze o gigantycznym porcie Gwadar
(pakistański Beludżystan), o przeobrażeniach Tybetu.
Dużo więcej czasu nasza kultura oddaje Innuitom
i Szkotom, zaginiętemu dziecku w Portugalii i otyłości
w Kansas City. A przecież Indie i Chiny to dwa i pół
miliarda ludzi – i to współżycie tych dwóch głównych
graczy będzie stanowiło o przyszłości świata.

Bardzo lubię tę naszą europejską kulturę i miejmy
nadzieję, że obywatele tych dwóch krajów też będą
ją lubili, bo może dzięki temu da się nam, Polakom,
przedłużyć o inne tysiąclecie nasze państwowe
istnienie. Więc może czas by zsiąść z koni husarskich
i ZIŁ-ów z WWII, zapomnieć o kaczkach i ubekach
i zacząć szukać naszego powołania narodowego? Rzecz
w tym gdzie by je sytuować, tłumacze Hindusów czy
przewodnicy Chińczyków? Letni łyk świeżego powietrza
dla Hangżou i Quingdao czy spływy Wisłą dla Tamilów?
A może, przy łucie szczęścia, jedno i drugie? Ale czy
oni zdołają trafnie odczytać europejską mimikę i nie
pomylą naszych otwartych i szczerych twarzy z miną
borsuka z zatwardzeniem?