magia i gnoza
kwitnie jak nigdy

sztuczne raje
sztuczne piekła
sprzedawanie są na rogu ulicy

(Zbigniew Herbert – Pan Cogito o magii)

Tomik „Pan Cogito” już wydano i czytano gdy w Paryżu zafascynowała mnie zachęta afrykańskiego czarownika:

„Oddalcie od was, czy tych, których kochacie, spojrzenie Diabła...” Mistrz Pascal nie był jezuitą Błażejem, raczej na odwrót. Dziwny, dziwny to był świat, o ile bogatszy głębią magii od mizernych iluzji z „Trybuny Ludu”, odgrywanych bez przekonania. Nie uwierzyłbym wówczas, że szybko mi się przeje ten świat czarów, bo taka jego gęsta maź rozleje się po świecie.

Całe szczęście, że nie zanosi się na powołanie Komitetu Centralnego od czarów, bo każdy odłam magów czy cudotwórców jest lepszy od innego. Skoro więc ze zrządzenia prasy, tv i oddolnej głupoty zalew magii jest nieuchronny, jestem entuzjastą jej różnorodności i wolnego rozkwitu. Może w amoku zaklęć i odklęć te fakcje wzajemnie się wykończą i da się spokojniej żyć w magicznym pobojowisku. Ale niestety na polu bitwy pojawia się Wielki Racjonalista i po rozgromieniu Wszystkich Religii zabiera się do Magii i Przesądów. Panie i Panowie, enter Richard Dawkins.

Są dwa sposoby patrzenia na świat: poprzez wiarę w przesądy (faith of superstition) lub przez wymogi logiki, obserwacji i dowodów. Poprzez rozsądek.

Najpierw była krucjata przeciw Wierze (Faith) utożsamianej ze „zorganizowaną religią”. Teraz słowo „wiara” odnosi się do ufania temu, co chętnie (i na ogół słusznie) nazywamy przesądami.

W tym krótkim kawałku wyjętym z jego wprowadzenia jest zapowiedź dalszych błędów logicznych. Nie zrobi źle wyszczególnić je:

– używanie tego samego terminu w odmiennych sytuacjach przenosi klimat uczuciowy, nie wartości myślowe;

– próba powiązania wierzeń i zorganizowanej religii z epidemią przesądów jest błędem rzeczowym –  tak w okresie Renesansu jak i teraz zanik znaczenia  Kościołów jest źródłem zalewu zabobonami;

– nie ma rozłącznych i całkiem odmiennych dwóch sposobów widzenia świata, to odgrzewanie bojowego hasła „kto nie z nami ten przeciw nam”;

– przypisywanie rozsądkowi (w domyśle: nauce) cech nieodłącznych od tworzenia nauki tworzy wrażenie (całkiem błędne, już była tu o tym mowa), że tylko racjonalne myślenie służy do docierania do prawd. I że tylko niewierzący są dobrymi uczonymi. Miesza się tu proces tworzenia i rozpowszechniania wiedzy i nauki;

– często nie ma rozdziału na typ myślenia w kwestiach wiary i nauki. Istotne różnice jawią się w traktowaniu postulatów. Dlatego nauka, która się upiera przy jakichś postulatach niewiele się różni od wiary.

A bijąc w tambory jak umie przeciw przesądom odwraca Dawkins uwagę od większego zła. Potęga Kościoła od dawna nie jest czymś, czym kiedyś była. To istotny gracz, ale wierzyć w jego wszechmoc to odmiana wiary w Protokoły Mędrców Syjonu. I to, co pozostało z jego potęgi ma mandat demokratyczny. Do Radia Maryja nie zapędza ukaz Kaczyńskiego, ludzie sami z własnej woli je włączają. Natomiast wielką i coraz bardziej  niebezpieczną konspiracją są działania wielkich konglomeratów, które oczywiście wpierają nam, że konspiracje nie istnieją i wiara w nie to przesąd, ale są w stanie nieznacznymi stuknięciami palców w klawiatury komputera wprowadzać zmiany, które  zmieniają dietę, powierzchnię mieszkań i możliwości podróżowania setek milionów ludzi.

Dawkins obiektywnym agentem imperializmu? Dawkins ignorantem? Oczywiście nie. Mądry człowiek. Wielki popularyzator nauki. Robi świetną robotę. Ale zapędził się w kąt przez jednostronność i przesadę.

Może tak trzeba czynić, by dotrzeć do mas. Ale jeśli to prawda, to rodzi się we mnie pytanie: po co w ten sposób docierać do mas? Przecież one już mają jakieś wiary, które im lepiej czy gorzej organizują życie...

Aha, tu jest koniec odcinka, ale nie argumentu, ani tematu. W jedną niedzielę nie da się napisać całego traktatu. Szczególnie, jeśli nie ma być jednostronny.