Od młodzika wiedziałem, że życie tłumacza nie jest
łatwe. Jako nastolatek czytałem „Buszującego w zbożu”
i choć dobrych słowników mi nie brakowało, nie mogłem
zrozumieć sensu dłuższego zdania. W bibliotece znajoma
obiecała, że gdy świeżo wydana wtedy książka wróci,
zatrzyma ją dla mnie na dzień, więc codziennie ją
odwiedzałem nosząc mój egzemplarz. Gdy doczekałem
się, odnalazłem właściwą stronę, właściwą linię, ale nie
odnalazłem właściwego zdania – polski tłumacz
wyrzucił je w całości. Może to przez takie drobiazgi
człowiek rezygnuje z anglistyki?

Całe moje szczęście, że nie tłumaczę z portugalskiego
jakiegoś haiku ze słowem grilagem, bo byłby pierwszy
w świecie przypadek śmierci od haiku. Otóż kto uczył
się łaciny w szkole, łatwo poradzi sobie z grilo, bo
w nim rozpozna grillus czyli świerszcza. Ale co może
znaczyć grilagem de terra, świerszczowanie ziemi??

Może jakiś słownik wyjaśnia, że grilagem to fałszowanie
tytułów posiadłości terenów. Czytającemu to proponuję
trzy linijki odstępu na zrobienie testu czy ma umysł
prawdziwego fałszerza. Bowiem jak mawiał mój szkolny
przyjaciel, wysłany na zielonogórską prowincję
warszawski cwaniak i złodziej, Krzysztof H., „prawdziwy
złodziej chodzi po świecie i zawsze myśli: co by tu
ukraść?” Oczywiście Krzychu miał rację, przed nim
już Euklides tłumaczył Ptolemeuszowi, że nie ma
królewskiej drogi do sukcesu, kto chce być mistrzem
musi kraść dużo i często. Więc test polega na odkryciu
związku między świerszczem a fałszerstwem a ja w tym
czasie robię trzylinijkowy tematyczny haiku.

Świerszcz szczebrzeszyński
– Poczucie zagubienia
Co wśród nich robię?

No to jak, mogę podać odpowiedź? O, gratuluję, tak,
właśnie o to idzie. Sporządzamy pożądany dokument,
wsadzamy do szuflady ze świerszczami, one tupią,
nadgryzają i innymi procesami przydają brązowawych
cieni i dokument osiąga oczekiwaną wielowieczność.

Przypomniały mi się świerszcze, bo ostatnio znalazłem
w antykwariacie dwujęzyczne (en-pt) wydanie
wierszy Emily Dickinson. Nawiasem, daje ona robotę
tłumaczom i wydawcom! Z każdego wiersza można
zrobić parę, zależnie od własnych przekonań co do
interpunkcji. No bo ona miała tylko jeden znak,
przyznam, że stosowny w poezji: bardzo długi myślnik.
I proszę pomyśleć ile ciekawych wersji można dostać
z takiego kawałka wiersza:

The Brain — is wider than the Sky —
For — put them side by side —
The one the other will contain
With ease — and You — beside —

Co ma Dickinson wspólnego ze świerszczami? W istocie,
gdyby moja żona nie była ewangeliczką, kiedyś mogłaby
zostać świętą. Ona to ze mną znosi na codzień. Ale
czytelnik nie musi i może uciec, więc już wyjaśniam:
Powiązanie ma nazwę „The Poet and the Murderer”,
autorem jest Simon Worrall i czas byłby się pozbyć tej
książki, żeby mieć miejsce na nowe. Kto pierwszy
wpisze do pudełeczka komentarzy, że ją chce, dostanie
ode mnie list, w którym zapytam na jaki adres ją
wysłać. Oczywiście, że za darmo. Gdy Jurek mi ją
przysłał przed paru laty też nie wystawił mi faktury.

Wydanie z 2003 roku i nie wierzyłem oczom gdy
czytałem. Uprzednio o aferze nic nie słyszałem, więc
pierwotnie myślałem, że to dobrze napisany „kryminał”
bez związków z rzeczywistością. Ale gdy dotarłem do
stron gdzie jasno i wyraźnie stoi, że wielkie i sławne
firmy od drogich staroci, Sotheby's oraz Christie's
sprzedawały fałszerstwa, choć miały wszelkie powody,
by podważyć autentyczność materiałów, wiedziałem,
że to nie wymysł a rzeczowa i dobrze sprawdzona
relacja. Gdyby było inaczej, wydawca byłby zmuszony
sądowym wyrokiem do sprzedania ostatniej koszuli,
żeby się wypłacić sławnym firmom, a autor zacząłby
już odsiadywać swoje 300 lat więzienia.

Opisy technik, którymi fałszerz przechytrzał testy z C14
i solidność studiów nad obiektami, które klonował czy
też dorabiał im nieistniejących uprzednio kuzynów,
zasługują na tyle uwagi co i opis środowisk, gdzie
fałszerstwa otrzymywały atestaty autentyczności. Jak
w każdym wypadku drogowym, jest mieszanka głupoty
i niedoskonałości techniki. Ale najbardziej mnie
zafascynowała inna kwestia: jak to się stało, że
Kościół Mormonów przeżył potężne ciosy, które mu
zadał ów fałszerz, Mark Hofmann.

Otóż tworzył on nie tylko nowe wiersze Emily Dickinson,
ale i stare druki oraz dokumenty dotyczące Mormonów.
Te ostatnie fałszerstwa nie były bezinteresowne, ale
nie szło Hofmannowi tylko o pieniądze. To była jego
prywatna wojna ze znienawidzoną religią i jej
dygnitarzami. Udało mu się wygrać niewiarogodne
batalie, ale to on skończył w więzieniu a religia
pozostała nietknięta. I przepięknie się rozwija.

Ta historia lepiej niż cokolwiek innego dowodzi jak
bardzo bez sensu są próby dowodzenia czegokolwiek
o wierze. Wierzą, bo wierzyć chcą, gdyby rozważano
dowody i fakty, po aferze Hofmanna Mormoni byliby
skończeni. Materiały z Sieci sugerują, że mają się
dobrze i kto wie czy nie stają się jedną z religii
o największym wpływie na bieg świata.

Widowiskowo-kryminalną część historii można znaleźć
w Sieci. Nie, słowo „można” sugeruje łatwość, ale
to nie jest łatwe. Nie mam pojęcia w jaki sposób
Michał Babilas odszukał tę stronę, gdzie autorka
użyła wielu źródeł, ale książka Worralla wydaje się
podstawą jej opracowania. Niestety, reszta jest tylko
w książce, a bardzo bym chciał pokazać przynajmniej
jeden jej rozdział, mówiący o Mormonach i o motywach
Hofmanna. Nie miałem wielu możliwości, zostałem (jak
to tu mówią) „wlejkowany” w przeskanowanie
tego. Kto zna angielski, ma jak znalazł, kto nie zna,
ma jeszcze jeden powód, by się go nauczyć – bo nie
spotkałem innego równie dobrego tekstu o tej religii.

Programy OCR są imponujące ale nie robią cudów. Moje
oczy też nie, więc z pewnością pozostało wiele błędów.
Jeśli pobrawszy ten plik w formacie html zauważysz je,
proszę, powiadom mnie listem na mój e-mail, zapewne
poprawię. (Niektóre błędy fajnie jest zostawić, bo
jeśli gdzieś pojawi się ten sam materiał, ułatwi to
sprawdzenie czy to przypadek czy wręcz odwrotnie.)

Jakiekolwiek skojarzenia czegokolwiek z czymkolwiek
poczynione przez kogokolwiek dotyczą kogokolwiek.
Niżej podpisany (a właściwie niepodpisany) podsuwa
do czytania materiały, ale czyta czytelnik i robi to
tak jak chce.